Today financial literacy and consciousness seems to be indispensable for the proper participation in the financial services market. In the face of the financialization process, the lack of or even insufficient financial knowledge and consciousness, can lead to serious consequences, including financial exclusion. Financial consciousness can be defined as a phenomenon connected with being aware of financial incidents and processes and having the capability to explore and evaluate these phenomena, or as a complex psychological formation acting to control one’s financial behaviour. Financial literacy is a part of financial consciousness. This article shows how and in what way financial literacy and consciousness are responsible for the financial exclusion diagnosed in the survey. The aim of the article is to answer the question whether the lack of or insufficient financial literacy can be responsible for financial exclusion.

Współcześnie umiejętności finansowe wydają się niezbędne do prawidłowego uczestnictwa w rynku usług finansowych. W obliczu procesu finansjalizacji niewystarczająca wiedza finansowa może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym do wykluczenia finansowego. Świadomość finansowa może być definiowana jako zjawisko związane z byciem świadomym zdarzeń i procesów finansowych i posiadaniem zdolności do zbadania i oceny tych zjawisk lub jako zespół cech psychologicznych umożliwiających kontrolowanie swoich zachowań finansowych. Wiedza finansowa jest częścią świadomości finansowej. Niniejszy artykuł pokazuje, w jaki sposób wiedza i świadomość finansowa są odpowiedzialne za wykluczenie finansowe zdiagnozowane w opisanym w badaniu. Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy brak lub niewystarczające umiejętności finansowe mogą być odpowiedzialne za wykluczenie finansowe.