Tanr 'n n evrenle ili kisi ve insan n özgürlü ü meselesi yüzy llard r üzerinde konu ulan ve gelecekte de konu ulmaya devam edilmesi muhtemel önemli bir meseledir. 20. yüzy l n önemli dü ünürlerinden Alfred North Whitehead kendi metafiziksel emas n olu turarak yeni bir kozmolojik bak aç s teklifinde bulunmaktad r. Ona göre evren, tüm varl klar n birbirine kar duyarl oldu u canl bir organizma eklinde tasvir edilir. Dolay s yla her varl k evrendeki di er varl klarla kar l kl bir etkile im halindedir. Evrendeki bu olu um süreçlerinde Tanr da aktif bir ekilde rol almaktad r. Dolay s yla Tanr , evrendeki de i imlerden etkilenmektedir. Tanr 'n n evrenle münasebeti O'nun olu an bir mahiyete sahip olmas ndan kaynaklanmaktad r. Whitehead Tanr 'y asli do a (primordial nature) ve olu an do a (consequent nature) eklinde çift yönlü bir yap ya sahip olacak ekilde ele almaktad r. Tanr , asli do as yla zamansal ili kilerden ba ms z ve mutlakt r, olu an yönüyle ise zaman n içinde ve her olu um sürecinde kabul edilir. Ahlaki otonomiyi, insan n kendi yasas n kendisinin belirleyip ona göre hareket etmesi anlam nda ahlak n kayna meselesi ve etkilerden uzak bir ekilde tercihte ve eylemde bulunmas anlam nda ahlaki özgürlük meselesiyle irtibatl olarak ele almak mümkündür. Whitehead'e göre insan, akl yla ahlaki de er yarg lar na ula abilir. Bununla birlikte ahlak n temel kayna insan n tecrübe durumlar d r. nsan do u tan itibaren irade ve eylem özgürlü üne sahiptir. Tanr 'n n evrendeki özellikle ahlaki kötülüklerin var olmas hususunda öznel amac ile varl klar her daim iyi eylemlerde bulunmaya sevk etmeyi hedef edinmesi ve evrendeki evrimsel süreci insan n meydana gelebilece i ekilde cezbetmesi eklinde iki aç dan sorumlu oldu u kabul edilir. Tanr 'n n gelecek olaylara dair bilgisi meselesinde ebedi nesne kavram na yüklenen anlam n önemi ön plana ç kmaktad r. Whitehead'in metinlerindeki ifadeler bir bütün olarak de erlendirildi inde ona göre Tanr 'n n eylemlerin aksi yönde gerçekle mesi halinde nas l olaca bilgisine sahip olmas gerekir. Bu nedenle ebedi nesnelerin, çerçevesi belli ölçülerde çizilmi potansiyel durumlar eklinde anla lmas daha do ru gibi gözükmektedir.