öz IŞIK UYARIMLI LÜMİNESANS (OSL) TARİHLENDİRME YÖNTEMİNİN ARKEOLOJİK ESERLERE UYGULANMASI: ARKEOMETRİK PİLOT ÇALIŞMA Yurdatapan, Emre Yüksek Lisans, Arkeometri Ana Bilim Dalı Tez Yöneticisi: Doç Dr. Gülay Öke Eylül 1997, 52 sayfa Bu çalışmada yeni alınmış olan Işık Uyanmlı Lüminesans Sistemi (OSL) ve ekipmanlarının kalibrasyonunun yapılması hedeflenmiştir. Aynı zamanda bu kalibrasyon işleminin geçerliliğinin sınanması için arkeolojik kazı alam Datça- Burgaz'dan getirilen bir seramik örneğinin yaşı saptanmıştır. İlk etapta, cihaz ve metodoloji ile ilgili çalışmalar ve literatür araştırması yapılmıştır. Bunu deneysel cihazların kalibrasyonu takip etmiştir. Daha sonra arkeolojik kazıların halen^ sürmekte olduğu Datça-Burgaz'dan, altı adet seramik örneği tarihlendirme çalışması yapılabilmesi için alınmış ve bunlardan beşi kalibrasyonda test örneği olarak kullamlmıştır. Geriye kalan son örnek ise tarihlendirme için kuUanılmıştır. Datça-Burgaz'dan toplanan seramik örneklerinin mineral içeriği, X-ışını toz kırınım analizi ile incelenmişlerdir. Sonuçta örneklerde temelde kuartz ve feldspatların bulunduğu anlaşılmıştır.Örnekler hazırlanırken ince tane yöntemi kullanılmıştır. Seramik örneklerdeki toplam doz eklemeli doz yöntemi ile saptanmıştır. Yıllık dozun bileşenleri olan uranyum ve toryum aktivitesi laboratuvarda alfa parçacıkları sayım sistemi ile saptanmıştır. Ayrıca alfa aktivitesi olmayan potasyum miktarı Atomik Absorpsiyon Spektrometri yöntemi ile saptanmıştır. Tüm bu veriler bir araya getirilerek, OSL cihazının yazılımı yardımı ile çalışılan seramik örneğinin yaşı doz oranlan ve hata analizi ile elde edilmiştir. Deney sonucunda kazı alanından getirilen seramik örneğinin 2340 ±190 yaşmda olduğu saptanmıştır. Bu sonuç arkeolojik bulgular ve literatürdeki değerlerle uygunluk göstermektedir. Anahtar Kelimeler: arkeometri, arkeolojik, OSL, TL, seramik, Datça-Burgaz, kazı alam. VI

ABSTRACT OPTICALLY STIMULATED LUMINESCENCE (OSL) AND ITS APPLICATIONS TO ARCHAEOLOGICAL MATERIALS: A PILOT STUDY Yurdatapan, Emre M.S., Department of Archaeometry Supervisor: Assoc. Prof. Dr. Gülay Öke September 1997, 52 pages The objective of this study was to calibrate the Optically Stimulated Luminescence (OSL) System purchased recently and its components. At the same time, to check the validity of this calibration, make a dating of an Archaeological pottery sample taken from the Archaeological site, Datça-Burgaz. At the beginning, a literature survey was done about the dating systems and the methodology for dating. The calibration of the system was done and the laboratory was designed to perform dating studies. Then six pottery samples were collected from the archaeological site, five of them were used as test samples in calibration. The last one was used to perform a dating study. The mineral composition of these samples were examined by X-ray Powder Diffraction Analysis. Mineralogical analysis have showed that all samples contain quartz and feldspars as essential minerals. inThe fine grain technique was used in sample preparation. The palaeodose was found by using the additive dose technique. The annual dose components of Uranium and Thorium were specified by the alpha counter. The Potassium, which has no alpha activity, was determined by Atomic Absorption Spectrometry. From these data, and by using the software of the OSL system the age of the sample was determined with the Dose Rates of radioactive components and with an Error Analysis. The age calculated from the experimental results is 2340 ±190 years, which is in good agreement with the archaeological evidence and literature. Key Words: archaeometry, archaeological, OSL, TL, pottery, Datça-Burgaz, archaeological site, palaeodose, annual dose. IV

52