Bu çalışmada, farklı yıllarda ginogenesis yöntemiyle elde edilen A.ampeloprasum bitkilerinin morfolojik gözlemleri yapılmıştır. Elde edilenginogenik, somatik ve tohumdan üretilen bitkiler karşılaştırılmış ve sonuçlardeğerlendirilmiştir. Bu çalışma Pamukkale Üniversitesi Bitki Genetiği ve TarımsalBiyoteknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde (PAÜ BİYOM) yürütülmüştür.Çalışma doku kültüründe elde edilen ginogenik ve somatik bitkilerintoprağa aktarımı ile başlamıştır. Bitkiler önce büyütme kabinine daha sonra serayaadapte edilmiştir. Büyümeleri takip edilen A. ampeloprasum bitkileri tohumoluşturma dönemine geldiklerinde bitki boyu, çap genişlikleri ölçülmüş ve eldeedilen sonuçlar ile ginogenik, somatik ve donör bitkiler birbirleriylekarşılaştırılmıştır. Tomurcukları antesis aşamasına gelen bitkilerin de polencanlılıkları test edilerek tohum verimlilikleri değerlendirilmiştir. İki yılda dışortama uyumu takip edilen pırasa hatlarında en iyi gelişime sahip olan ginogenikbitkilerin İnegöl hattına ait en az gelişim gösteren ginogenik bitkilerin ise TarsusOrtaya ait olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen ölçümlere bakıldığında ginogenikdiploid bitkilerin somatik ve tohumdan elde edilen bitkilere göre genellikle dahaküçük boyutlarda oldukları gözlemlenmiştir. Tomurcukları antesis döneminde ikenpolen canlılıkları test edilen bitkilerin polen canlılık yüzdelerinin 2018'de % 52-86ve 2019'da ise % 68-92 olarak bulunmuştur. Çiçeklenen bitkilerde tohum verimininpolen canlılığı ile ilişkili olduğu, yüksek tohum veren bitkilerin polen canlılıkyüzdelerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Yetiştirme sezonunda mevsimselsıcaklığın normalden yüksek (>35o C) olmasının bitki sağlıklığı ve gelişimininegatif yönde etkilediği, polen canlılığının azalmasına neden olduğu ve tohumverimini olumsuz etkilediği gözlenmiştir. Uygun sıcaklıklarda (<35o C) yetiştirilenve olumsuz çevre şartlarından korunan bitkilerin ise daha iyi geliştiği ve sağlıklı birgörünüme sahip olduğu, polen canlılık yüzdelerinin daha yüksek olduğu ve tohumveriminin arttığı gözlemlenmiştir. Bu çalışma ile ekonomik önemi yüksek bir türde,A. ampeloprasum, ginogenik bitkilerin dış ortamdaki performansları detaylı olarakincelenmiştir. Çalışma sonucunda özellikle tetraploid ginogenik bitkilerintohumdan yetiştirilen ve somatik kökenli bitkiler kadar sağlıklı büyüdükleri vetohum ürettikleri gösterilmiştir.

In this study, morphological characteristics of A. ampeloprasum obtained bygynogenesis in different years were evaluated. The gygonenic plants werecompared to those obtained from somatic regeneration and seed germination. Thisstudy was carried out in Pamukkale University Plant Genetics and AgriculturalBiotechnology Application and Research Center (PAU BIYOM).The study was initiated with the transfer of gynogenic and somatic plants to thesoil. These were placed in growth chamber for acclimation process and thentransferred into greenhouse for further growth and observations. When they reachedthe seed formation stage, their heights, and stem diameters were measured and theresults of gynogenic, somatic and donor plants were compared to each other. Thepollen viability of the plants whose buds reached to the anthesis stage was testedfor seed productivity. The adaptation of these leek plants were observed for twoyears. The most developed plant line was determined as Inegol whereas the leastdeveloped one was Trasus Orta in terms of height, diameter and stem widtsmeasurement. When all results were considered, diploid gygogenic plants wereusually smaller than somatic regenerants and seed germinated plants. The pollenviability of tested plants ranged from 52 to 8 % in 2018 and 68 to 92 % in 2019,respectively. It was found that seed yield of flowering plants was corrolated withpollen viability, plants with high pollen viability rates provided high seed yields. Itwas observed that when seasonal temperature is higher than normal (>35o C) theplant health and growth were influenced negatively, caused reduction in pollenviability, and lowered the seed yield. Plants grown under suitable temperatures(<35o C) and protected from unfavorable conditions showed better and healtiergrowth, higher rates of pollen viability and increased seed yield. With this study,performances of gynogenic plants of an economically important species, A.ampeloprasum, were evaluated in detail. As a result of this study, it was shown thatespecially tetraploid gynogenic plants grew healthy and produced seeds as good asplants grown from seeds and those of somatic origin.

51