ÇEÇENİSTAN’DA TASAVVÛFÎ HAREKETLERİ (18-19 YY)Bu çalışmada Çeçenistan’da tasavvufun ortaya çıkması ve gelişmesi, bölgedeki tarikatların sayısı,tarihçeleri ve özellikleri, önderleri ve tasavvûfi görüşleri incelenmiştir. Çalışmanın amacı tasavvufunbölgedeki halkın siyâsî ve ictimâî hayatına nüfûzu, dînî kimliğinin oluşmasındaki rolü ve birkaç asırdevam eden özgürlük mücadelesindeki yerini tespit etmektir. Çalışmada Çeçenistan’dakimutasavvıfların faaliyet ve görüşlerinin yanı sıra Çeçenistan’daki meşâyıhın birçoğunun silsilesinindayandığı Dağıstan’daki bazı sûfîlerin hayatları ve görüşleri ele alınmıştır. Ayrıca bölgede yaşayansûfîlerin giyim tarzları, şeyhlerin türbeleri ve zikir âyinlerinde kullanılan müzik âletleri hakkında bilgisağlamak amacıyla görsellere yer verilmiştir. Bu araştırmadaki veriler, konuyla ilgili birincilkaynakların yanı sıra çalışma konusu edilen bölgedeki tarikat mensuplarıyla yapılan görüşmelerden eldeedilmiştir.Çalışmada Çeçenistan’daki tasavvufun diğer bölgelerdeki tasavvuf kültürü ile değişen yanlarınadikkat çekilmiş ve her biri açıklanmıştır. Bunlardan biri Rusya’nın Çeçenistan’daki şeyhleri öldürmesiveya sürgüne göndermesiyle, ortaya yeni bir şeyhsiz tarikat geleneği çıkmış olması; diğeri ise bölgedesürekli devam eden savaşlar neticesinde cihadın, tasavvufun bir parçası hâline gelmiş, hatta bazızamanlarda onun temelini oluşturmuş olmasıdır. Çeçenistan’daki özgürlük hareketinin Rusliteratüründe “Müridizm” (Nakşibendîlerin önderliğinde olan hareket) ve “Zikrizm” (Kadirîlerinönderliğinde olan hareket) kavramlarıyla yer almış olması, tasavvufun bölgedeki önemini ortayakoymaktadır. Eski Rus ya da Sovyetler kökenli bazı tarihçiler tarafından bu hareketler tasavvuftan uzak,tamamen siyâsî çıkarları olan faaliyet olarak gösterilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada ilgili yorumlarındoğru olmadığı ve bu çabaların ancak Rusya’nın yüzyıllardır Çeçenistan’da sürdürdüğü sömürgecipolitikasını haklı çıkarma çabalarından başka bir şey olmadığı tespit edilmiştir.

SUFISM IN CHECHNYAIn the thesis, information about the emergence and development of Sufism in Chechnya, thetype of sects, their history, characteristics, the life and mystical views of the leaders are given. The aimof our study is to determine the influence of Sufism on the people of the region, its role in the formationof their religious identity and its place in the freedom struggle that has continued for several centuries.The thesis also includes the views and stories of some Sufis in Dagestan. Because most of the cult linesin Chechnya come from there.In the thesis, it is pointed out that Sufism in Chechnya is different from other regions and itsfeatures are explained. The main ones are: a) As a result of Russia's annihilation of all sheikhs inChechnya, a new cult tradition without sheikh emerged. b) As a result of long-lasting wars in the region,jihad became a part of Sufism and sometimes formed its basis. The fact that the liberation movement inChechnya was referred to in Russian literature with the terms “Muridism” and “Zikrizm” revealed theimportance of mysticism in it. Some historians of old Russian or Soviet origin tried to present thesemovements as a purely political activity unrelated to Sufism. During our study, it has been determinedthat this is not true and that these claims are only an effort to justify the Russian colonial policy inChechnya.In the thesis, visuals are included in order to provide information about the dressing styles,tombs and dhikr rites of the Sufis living in the region.