ÖZET Enerjinin Yeni Jeopolitiği başlığı altında yapılan bu çalışma, 1991 yıylında SSCB'nin dağılmasının ardından Kafkasya ve Orta Asya'ya atfedilen yeni önem; yani zengin bakir yeraltı, özellikle de enerji kaynaklarının bir anda dünya iş ve siyaset çevrelerinin dikkatinin bu bölgeye yoğunlaşmasıyla kazandığı önem etrafında şekillenmiştir. SSCB'nin dağılmasından sonra serbest kalan Türk Cumhuriyetlerin topraklarının bulunduğu, MacKinder'in Heartland teorisindeki yaklaşım ile kalp olarak nitelendirebileceğimiz bölgenin en hayati noktalımdan biri olan bu alan dünya siyasetinde enerji odaklı olarak yerini almıştır. Genel olarak bakıldığında çalışmanın içeriğinde, dağılma sonrası bölgenin kazandığı enerji merkezli jeostratejik ve jeoekonomik önem, yeni enerji kaynaklan, bunların paylaşımı ve asıl olarak da bu enerji kaynaklarının kontrol altında tutulmasına imkan tanıyacak olan enerjiyi uluslararası piyasalara ulaştıracak nihai güzergahın belirlenmesi hususunda yaşanan mücadelenin üzerinde durulmaya çalışılmıştır. Bu çerçevede de boru hatları meselesine değinilmiştir. Çalışma biri giriş bölümü olmak üzere toplam altı bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde jeopolitik kavramının yeniden gündeme gelmesi, ve Sovyetler Birliğinin dağılası sonrasında eneji merkezli olarak Kafkasya ve Orta Asya'nın dünya siyasetinde yerini almasına değinilmiştir. İkinci bölümde dünya petrol ve doğal gazının arz ve talebi incelenmiş; bu bağlamda, Hazar Havzası içerisindeki petrol rezervleri, bu rezervlerin ülkelere göre dağılımı, mezkur enerji kaynaklarının dağılımı ve geleceği ile petrol için oluşturulan iki önemli konsorsiyum incelenmeye çalışılmıştır. VUÜçüncü bölüm Boru Hatları Sorununa ayrılmıştır. Boru hatları meselesinde ekonomik ve politik sebepler etrafında ABD'den Japonya'ya, Türkiye'den Hindistan'a kadar çok değişik uçlardaki global ve bölgesel güçlerin olayın akışı içine girmeleri ve Hazar Havzasının petrol ve doğal gazının uluslararası pazarlara çıkışı olmayan bu iç kara bölgesinden uluslararası piyasalara ulaştıracak olan nihai boru hattının belirlenmesindeki mücadeleleri incelenmeye çalışılmıştır. Doğu ve Batı yönlü ikili bir ayırıma gidilerek konu incelenmeye çalışılmış. Çıkar çatışmalarının odağındaki asıl önerilerin Batı yönündeki hatlar olması dolayısıyla bu konuya ayrı bir önem atfedilmiş ve bu çerçevede, dördüncü bölümde Rusya ve Türkiye arasındaki rekabete değinilmiştir. Bu bağlamda, rekabetin merkezindeki konular olan güvenlik, çevre ve en önemlisi de Türk Boğazlarının bu Hazar bölgesi enerji kaynaklarının geleceğindeki yeri tartışılmıştır. Müteakiben beşinci bölümde, görünüşte, merkezdeki devletler arasında bir rekabetin yaşandığı,bir çok projeyi gelecekte hukuksal olarak geçersiz kılabilecek, ancak daha geniş anlamda boru hatlarının geleceğini etkiliyecek ve kaynaklar üzerinde hakimiyetin kurulmasına imkan tanıyabilecek olan Hazar Denizi 'nin statüsü tartışmalarına ve burada yaşanan mücadele üzerinde durulmuştur. Çalışmanın nihayetinde bölgenin jeopolitik öneminin sadece enerji kaynaklarından kaynaklanmadığı, ancak gelecek yıllardaki enerji talebinde yaşanacak muhtemel artışlar açısından ekonomik bir ödül olduğu belirtilerek, bölgede sağlanacak çok taraflılık çerçevesinde bir jeopolitik istikrarın gerekli olduğu, aksi takdirde ise bu bölgede oluşan jeopolitik boşluğun sebebiyet verdiği bir çatışmalar ve rekabet alam olarak karşımıza çıkabileceği kanaatine varılmıştır.

112