Z wprowadzenia: "Wielkie ożywienie polityczne w czasach Sejmu Czteroletniego (1788-1792), powstanie Kościuszkowskie (1794) i wstrząs, jakim była utrata państwowości (1795) stały się beż wątpienia źródłem odrodzenia moralnego narodu polskiego. Rosło w świadomości Polaków przekonanie o niezbywalnym prawie do posiadania własnego niezależnego państwa. Poczucie to pogłębiała polityka państw zaborczych, w szczególności Prus. Wskutek rozbioru Polski w państwie pruskim mieszkało niewiele mniej Polaków niż Niemców."(...)