Ogłoszony przez papieża Pawła VI w czasie soboru watykańskiego II tytuł „Matka Kościoła” odnosił się do Maryi. Nie był on nowy i nieznany, ponieważ uzasadniali go pisarze wczesnochrześcijańscy, zwracając uwagę na paralelę Maryja–Kościół. Była ona przedłużeniem innego porównania, znanego już św. Justynowi, Maryja–Ewa. W używaniu paraleli Maryja–Kościół na czoło wysuwa się św. Ambroży z Mediolanu, który wskazuje na dziewictwo i macierzyństwo łączące Maryję i Kościół. Te dwa przymioty, zdaniem biskupa, świadczą o relacji Maryi do Kościoła i w pełni uzasadniają nadany jej tytuł Matki Kościoła. Spełnia Ona bowiem rolę duchowej Matki w odniesieniu do członków Kościoła. Biskup Mediolanu, nazywając Maryję „figurą Kościoła”, podkreśla też wymiar pastoralny tego określenia. Członkowie Ciała Mistycznego, którym jest Kościół, powołani bowiem zostali przez chrzest do naśladowania Maryi w dwóch wymiarach: trosce o osobistą świętość i w podejmowaniu dzieła ewangelizacji.