Autor omawia stan badań nad literatura polską XIX w. w szerokim kontekście europejskiej humanistyki oraz aktualnych wyzwań historycznoliterackich i światopoglądowych. Omawia główne kierunki badawcze i zwraca szczególną uwagę na potrzebę nowych płaszczyzn dialogu z romantyzmem. Zdaniem badacza, twórcza rozmowa z epoką nie może pomijać kontekstu historycznego dawnych dzieł oraz biografii ich twórców, powinna natomiast uwzględniać problematykę poszukiwania tożsamości wspólnoty. Autor podkreśla m.in. ważną dla zrozumienia tradycji oraz dla podtrzymania z nią związków rolę dyskursów większościowych: patriotycznego i mesjanistycznego, religijno-metafizycznego i prowidencjalistycznego, przysłoniętych przez eksponowane w najnowszych badaniach dyskursy mniejszościowe.