W XVIII w. w dziełach drukowanych trwała dyskusja nad prawdziwością najdawniejszych dziejów Polski. Zarówno głosy krytykujące wiarę w Lecha, Krakusa czy Piasta, jak i broniące sarmackiej wizji przeszłości państwa polskiego znalazły swoje odzwierciedlenie w rękopiśmiennych księgach szlacheckich. Obrońcy tradycji najczęściej w sposób emocjonalny obwiniali historyków, głównie niemieckich, o celowe zniekształcanie historii Polski. Odrzucający mityczne pochodzenie byli znacznie bardziej lakoniczni, uznając najdawniejszą przeszłość państwa za „bajeczną”.