{"references": ["Ba\u0142andynowicz A., Wzorce medialne w kszta\u0142towaniu agresji dzieci i m\u0142odzie\u017cy, \"Pedagogika Spo\u0142eczna\" 2009, nr 3-4.", "Batawia S., M\u0142odociani i m\u0142odzi recydywi\u015bci w \u015bwietle bada\u0144 kryminologicznych, \"Archiwum Kryminologii\" 1965, tom 3.", "B\u0142achut J., Gaberle A., Krajewski K., Kryminologia, Wydawnictwo Arche, Gda\u0144sk 2001.", "Czarnecka-Dzialuk B., Drapa\u0142a K., Wi\u0119cek-Dura\u0144ska A., Odpowiedzialno\u015b\u0107 nieletnich przed s\u0105dem rodzinnym lub na zasadach okre\u015blonych w art. 10\u00a72 k.k. \u2013 Analiza kryminologiczna, \"Archiwum Kryminologii\" 2012, tom XXXIV.", "Frick P. J., Developmental Pathways to Conduct Disorder, \"Child Adolescent Psychiatric Clinic North America\" 2006, 15.", "G\u00f3recki P., Stachowiak S., Ustawa o post\u0119powaniu w sprawach nieletnich. Komentarz, Wolters Kluwer business, Krak\u00f3w 2005.", "Gruszczy\u0144ska B., Marczewski M., Ostaszewski P., Wi\u0119cek-Dura\u0144ska, A., Przest\u0119pczo\u015b\u0107 pozakodeksowa, Warszawa 2015: niepublikowany raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwo\u015bci.", "Hollin C. R., Browne D., Palmer E. J., Przest\u0119pczo\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy. Rozpoznanie zjawiska, diagnozowanie i profilaktyka, GWP, Gda\u0144sk 2008.", "Jaros A., Jaros R., Czynniki ryzyka i czynniki chroni\u0105ce zwi\u0105zane z zachowaniami problemowymi \u2013 przegl\u0105d bada\u0144 prowadzonych w Polsce, [w:] J. E. Kowalska (red.), Zapobieganie wykluczeniu z systemu edukacji dzieci i m\u0142odzie\u017cy nieprzystosowanej spo\u0142ecznie. Perspektywa pedagogiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2014.", "Kiliszek E., Czynniki ryzyka sprzyjaj\u0105ce niedostosowaniu spo\u0142ecznemu i przest\u0119pczo\u015bci nieletnich, \"Profilaktyka Spo\u0142eczna i Resocjalizacja\" 2013, 21.", "Konarska-Wrzosek V. , Prawny system post\u0119powania z nieletnimi w Polsce, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2013.", "Korcyl-Wolska M., Post\u0119powanie w sprawach nieletnich w Polsce, Zakamycze, Krak\u00f3w 2001.", "Kossowska A. , Makrospo\u0142eczne uwarunkowania przest\u0119pczo\u015bci m\u0142odzie\u017cy \u2013 zarys problemu, [w:] A. B\u0142achnio-Parzych, J, Jakubowska-Hara, J. Kosonoga, H. Kuczy\u0144ska (red.), Nauki penalne wobec problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej przest\u0119pczo\u015bci. Ksi\u0119ga jubileuszowa z okazji 70. Rocznicy urodzin Profesora Andrzeja Gaberle, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2007.", "Kozielecki J. (red.), Nowe Idee w Psychologii, GWP, Gda\u0144sk 2009.", "Lis-Turlejska M., Stres traumatyczny - koncepcje i badania, Instytut Psychologii PAN, Warszawa 1998.", "McWhirter J. J., McWhirter B. T., McWhirter A. M., McWhirter E. M., Zagro\u017cona m\u0142odzie\u017c, Wydawnictwo Edukacyjne PARPAMEDIA, Warszawa 2008.", "Ostaszewski K., Rustecka-Krawczyk A., W\u00f3jcik M., Czynniki chroni\u0105ce i czynniki ryzyka zwi\u0105zane z zachowaniami problemowymi warszawskich gimnazjalist\u00f3w I-III, RAPORT dla szk\u00f3\u0142 i w\u0142adz o\u015bwiatowych Warszawy z realizacji drugiego etapu bada\u0144 p.n. \"Rola czynnik\u00f3w ryzyka i czynnik\u00f3w chroni\u0105cych w rozwoju zachowa\u0144 problemowych u m\u0142odzie\u017cy szkolnej. Badania warszawskich gimnazjalist\u00f3w\". Warszawa 2009. http://www.parpa.pl/download/Raport_IPiN_2009_07MAC_popr%20final.pdf [dost\u0119p: 30.12.2017]", "Ostrihanska Z., Rozmiary nieprzystosowania spo\u0142ecznego uczni\u00f3w warszawskich szk\u00f3\u0142 podstawowych. \"Archiwum Kryminologii\" 1982, tom 8-9.", "Pecyna M. B., Rodzinne uwarunkowania zachowania dziecka w \u015bwietle psychologii klinicznej, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998.", "Piekarska A., Przemoc i krzywdzenie \"za szkoln\u0105 bram\u0105\" - programy psychoprofilaktyczne [w:] G. Katry, E. Soko\u0142owska (red.). Rola i zadania psychologa we wsp\u00f3\u0142czesnej szkole, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010.", "Plopa M., Anxiety dynamics in sea isolation: Family determinants, \"Polish Journal of Social Science\" 2007, 2(1).", "Pospiszyl I., Patologie spo\u0142eczne, PWN, Warszawa 2009.", "Siemaszko A., Gruszczy\u0144ska B., Marczewski M., Atlas przest\u0119pczo\u015bci w Polsce, T. 5, Oficyna Naukowa, Warszawa 2015.", "Skrzypi\u0144ska K., Relacje rodzinne a dobrostan psychiczny w perspektywie [w:] T. Rostowska, A. Jarmo\u0142owska (red.), Rozwojowe i wychowawcze aspekty \u017cycia rodzinnego, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2010.", "Wi\u0119cek-Dura\u0144ska A., Odpowiedzialno\u015b\u0107 nieletnich za czyny z art. 10 \u00a7 2 k.k. przed s\u0105dem rodzinnym i przed s\u0105dem karnym \u2013 wybrane zagadnienia. \"Prawo w Dzia\u0142aniu\". Sprawy karne, 16/2013.", "W\u0142odarczyk-Madejska J., Stosowanie \u015brodka wychowawczego w postaci umieszczenia w m\u0142odzie\u017cowych o\u015brodkach wychowawczych oraz \u015brodka poprawczego przez s\u0105dy rodzinne i nieletnich w \u015bwietle danych statystycznych i bada\u0144 aktowych, Raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwo\u015bci, Warszawa 2016. https://www.iws.org.pl/pliki/files/W%C5%82odar-czyk-Madejska%20J_Stosowanie%20%C5%9Brodka%20wychowawczego.pdf [dost\u0119p:30.12.2017]", "W\u0142odarczyk-Madejska J., Przest\u0119pczo\u015b\u0107 nieletnich i s\u0105dowa reakcja na ni\u0105 w \u015bwietle danych statystycznych [w:] K. Buczkowski, W. Klaus, P. Wiktorska, D. Wo\u017aniakowska-Fajst (red.), Zmiana i kontrola. Spo\u0142ecze\u0144stwo wobec przest\u0119pczo\u015bci, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2017.", "W\u00f3jcik D., M\u0142odociani sprawcy rozboju, \"Archiwum Kryminologii\" 1972, tom 5.", "Ziemska M., Postawy rodzicielskie, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1973."]}

Przestępczość jest złożonym zjawiskiem społecznym, istotnym dla całego społeczeństwa. Dlatego też od lat podejmuje się działania mające na celu poszerzenie wiedzy o czynnikach odpowiedzialnych za zachowania polegające na przekraczaniu norm przez uczestników życia społecznego oraz poszukiwaniu takich czynników, które odgrywają rolę pozytywną (chroniącą). W zależności od wiodącego nurtu badawczego, czynników takich poszukiwano w cechach indywidualnych jednostki lub też w środowisku zewnętrznym (rodzina, środowisko lokalne). Wiele badań poświęcono również weryfkowaniu zewnętrznych oznak czy genetycznych odchyleń wskazujących na predyspozycje do zachowań przestępczych. Nie bez znaczenia wydają się także czynniki neurobiologiczne, a w szczególności rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych w populacji. Aktualnie trendy w prowadzonych badaniach czerpią z dorobku wielu dziedzin. Podkreśla się jednak, że każde zachowanie człowieka determinowane jest nie tylko przez jego osobowość, ale również przez środowisko, w jakim się znajduje. Problematyka przestępczości jest tym ważniejsza, gdy zjawisko to dotyczy dzieci i młodzieży. Analiza dostępnych danych statystycznych dotyczących czynów karalnych popełnianych przez nieletnich wskazuje, że kwestia ta stanowi istotny problem społeczny. W 2015 roku w statystyce sądowej odnotowano ponad 12 tys. czynów karalnych popełnianych przez nieletnich sprawców oraz ponad 14 tys. orzeczeń sądowych w sprawach nieletnich w związku z demoralizacją. Ponadto, nie bez znaczenia wydaje się obniżający się wiek młodzieży wchodzącej „na drogę przestępczą”. Celem badań była ocena rozpowszechnienia oraz analiza uwarunkowań tzw. „czynników ryzyka” w etiologii czynów przestępczych. Aby przeprowadzić analizę uwarunkowań przeprowadzono badania samoopisowe młodzieży, wywiady oraz testy psychologiczne, a uzyskany szeroki materiał empiryczny pozwolił na wychwycenie pewnych cech charakterystycznych oraz różnic pomiędzy młodzieżą, która przyznała się do popełnienia przestępstwa oraz tymi, którzy takich doświadczeń nie mieli. Opracowanie składa się z dwóch części. Pierwsza stanowi teoretyczne uzasadnienie podjętej tematyki badań. Druga natomiast ma charakter empiryczny i obejmuje opis metody, a także uzyskane wyniki badań wraz z ich omówieniem i interpretacją. Badanie przeprowadzone zostało na grupie uczniów w wieku 15-19 lat, przy wykorzystaniu trzech metod badawczych (kwestionariusza samoopisowego, testów psychologicznych oraz wywiadu).