{"references": ["Zob. szczeg\u00f3\u0142owe wyja\u015bnienie na stronie policji: Przest\u0119pczo\u015b\u0107 nieletnich 1990\u20132013, statystyka.policja.pl, http://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/ przestepczosc-nieletni/50256,Przestepczosc-nieletnich-1990-2013.html [dost\u0119p: 28.03.2019].", "J. Czapi\u0144ski, T. Panek (red), Diagnoza Spo\u0142eczna 2005. Warunki i jako\u015b\u0107 \u017cycia Polak\u00f3w, Wy\u017csza Szko\u0142a Finans\u00f3w i Zarz\u0105dzania, Warszawa 2006, s. 177\u2013178, www.diagnoza.com/files/diagnoza2005/raport_diagnoza2005_110106.pdf [dost\u0119p 20.02.2019]; D. Krzemionka-Br\u00f3zda, Pokolenie transformacji \u2013 \u017ce\u0144skie tsunami, \"Charaktery\" 2005, nr 12.", "J. Jasi\u0144ski, Kszta\u0142towanie si\u0119 przest\u0119pczo\u015bci nieletnich w Polsce w latach 1951\u20131960 w \u015bwietle statystyki s\u0105dowej, \"Archiwum Kryminologii\" 1964, t. II, s. 69.", "J. Silcox, Are Canadian girls becoming more violent? An examination of Integrated Criminal Court Survey statistics, \"Criminal Justice Policy Review\" 2019, t. 30, nr 3, s. 493; A. Jasi\u0144ska, Joanna Szostak: M\u0142ode dziewczyny s\u0105 coraz bardziej brutalne, Dziennik \u0141\u00f3dzki, 4.08.2013, https://dzienniklodzki. pl/joanna-szostak-mlode-dziewczyny-sa-coraz-bardziej-brutalne/ar/959474 [dost\u0119p: 2.04.2019]; Agresja u m\u0142odych dziewcz\u0105t ro\u015bnie. Dlaczego?, \"Dziennik Zachodni\", 15.05.2017, https://dziennikzachodni.pl/agresja-u-mlodych-dziewczat-rosnie-dlaczego/ar/12074892 [dost\u0119p: 2.04.2019]; Sk\u0105d bierze si\u0119 agresja u m\u0142odych dziewcz\u0105t?, Gazeta Wsp\u00f3\u0142czesna, 24.03.2017, https:// wspolczesna.pl/skad-bierze-sie-agresja-u-mlodych-dziewczat/ar/11914138 artyku\u0142 dost\u0119pny na stronie internetowej [dost\u0119p: 2.04.2019].", "J. Silcox, Are Canadian..., op. cit., s. 477.", "K. Ostrowska, Agresywne zachowania uczni\u00f3w w \u015bwietle bada\u0144 por\u00f3wnawczych z 1997 i 2003 roku [w:] M. Libiszowska-\u017b\u00f3\u0142tkowska, K. Ostrowska (red.), Agresja w szkole. Diagnozowanie i profilaktyka, Difin, Warszawa 2008, s. 27\u201328.", "J.K. Gierowski, Relacje mi\u0119dzy p\u0142ci\u0105 psychologiczn\u0105 a agresywno\u015bci\u0105 na tle czynnik\u00f3w ryzyka przemocy nieletnich dziewcz\u0105t i ch\u0142opc\u00f3w [w:] B. Gulla, M. Wysocka-Pleczyk (red.), Przest\u0119pczo\u015b\u0107 nieletnich. Dziecko jako ofiara i sprawca przemocy, Wydawnictwo UJ, Krak\u00f3w 2009, s. 48.", "A. Kossowska, Przest\u0119pczo\u015b\u0107 i zachowania dewiacyjne wsp\u00f3\u0142czesnej m\u0142odzie\u017cy polskiej (badania typu self-report), \"Archiwum Kryminologii\" 2005\u20132006, t. XXVIII, s. 223\u2013225.", "Statystyka Ministerstwa Sprawiedliwo\u015bci za r. 2004 nie zawiera\u0142a danych odno\u015bnie do art. 157 k.k. (\u015bredni i lekki uszczerbek na zdrowiu). Podaj\u0119 j\u0105 za pozycj\u0105: D. Wo\u017aniakowska-Fajst, Nieletnie. Niebezpieczne, niegrzeczne, niegro\u017ane?, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010, s. 55. Brakuj\u0105ce dane uzupe\u0142ni\u0142am za dost\u0119pny obecnie w statystyce r. 2008. W zwi\u0105zku z tym zabiegiem odsetki dla r. 2004 sumuj\u0105 si\u0119 do 100 bez uwzgl\u0119dnienia danych z r. 2008.", "Art. 278 k.k. oraz 119 k.w.", "D. Wo\u017aniakowska-Fajst, Nieletnie..., op. cit., s. 53.", "D. Wo\u017aniakowska-Fajst, Nieletnie..., op. cit., s. 53.", "Lata 2016 i 2017 stanowi\u0142y wyj\u0105tek. \u015arodki wychowawcze orzeczono odpowiednio wobec 30 i 29 dzieci.", "Stalking jest w Polsce przest\u0119pstwem od po\u0142owy 2011 r. W kolejnych latach udzia\u0142 dziewcz\u0105t w grupie nieletnich, wobec kt\u00f3rych zastosowano \u015brodki wychowawcze za ten czyn wynosi\u0142 34% w 2012 r., 35% w 2013 r., 30% w 2014 r., 43% w 2015 r., 27% w 2016 r. i 30% w 2017 r.", "W 2012 r. dziewcz\u0119ta stanowi\u0142y 4 spo\u015br\u00f3d 7 os\u00f3b odpowiadaj\u0105cych za ten czyn, w 2015 \u2013 a\u017c 16 na 22, ale ju\u017c w 2016 r. \u2013 tylko 6 na 22 osoby. Za to w 2017 r. by\u0142o ich 10 na 24 nieletnich.", "Badania aktowe pokazuj\u0105, \u017ce chodzi tu przede wszystkim o przerabianie legitymacji szkolnych, g\u0142\u00f3wnie w celu wykazania, \u017ce jest si\u0119 osob\u0105 pe\u0142noletni\u0105.", "Por. B. Or\u0142owska-Zieli\u0144ska, Etiologia przest\u0119pczo\u015bci dziewcz\u0105t w wieku gimnazjalnym, ElSet, Olsztyn 2014; J. Ryba, Problematyka przest\u0119pczo\u015bci nieletnich dziewcz\u0105t [w:] J. Ny\u0107kowiak, J. Le\u015bny (red.), Prawo, cz. 3, M\u0142odzi Naukowcy, Pozna\u0144 2017.", "Zjawisko to dotyczy zar\u00f3wno dzieci, kt\u00f3re uczy\u0142y si\u0119 w gimnazjum, jak i \u2013 w jeszcze wi\u0119kszym stopniu \u2013 tych, kt\u00f3rym przysz\u0142o kontynuowa\u0107 nauk\u0119 w klasach 7 i 8 szko\u0142y podstawowej.", "B. Or\u0142owska-Zieli\u0144ska, Etiologia\u2026, op. cit., s. 137.", "K. Stadnik, A. W\u00f3jtewicz, Anielice czy diablice. Dziewcz\u0119ta w szponach seksualizacji i agresji w perspektywie socjologicznej, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2009, s. 72.", "C. Carlsson, J. Sarnecki, An Introduction to Life-Course Criminology, Sage, 2015, s. 84.", "Ibidem.", "F. Estrada, A. Nilsson, Does it cost more to be a female offender? A life-course study of childhood circumstances, crime, drug abuse, and living conditions, \"Feminist Criminology\" 2012, t. 7, nr 3, s. 198, 208.", "B. Or\u0142owska-Zieli\u0144ska, Etiologia\u2026, op. cit., s. 132.", "W przypadku ch\u0142opc\u00f3w jest odwrotnie: ch\u0142opcy z rodzin egalitarnych s\u0105 kontrolowani lepiej ni\u017c ch\u0142opcy z rodzin patriarchalnych i pope\u0142niaj\u0105 mniej przest\u0119pstw ni\u017c oni.", "L.J. Siegel, Criminology. Theories, Patterns and Typologies, West Publishing Company, St. Paul 1992, s. 269\u2013270.", "Nie oznacza to jednak, \u017ce nie pojawi\u0142y si\u0119 w tej statystyce zastanawiaj\u0105ce wyj\u0105tki, takie jak wysoki udzia\u0142 przest\u0119pczo\u015bci kobiet na Malcie (23%) i w Grecji (20%), o kt\u00f3rych to krajach trudno powiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 liderami r\u00f3wnouprawnienia p\u0142ci. Przest\u0119pczo\u015b\u0107 kobiet w tych pa\u0144stwach wzros\u0142a znacz\u0105co od 2003 r., w kt\u00f3rym wynosi\u0142a w Grecji 13%, a na Malcie 12%. Zob. M.F. Aebi [et al.], European Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics \u2013 2006, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum, Den Haag 2006, s. 67.", "Idem, European Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics \u2013 2014, European Institute for Crime Prevention and Control, Helsinki 2014, s. 79.", "A. Caspi, D. Lynam, T.E. Moffitt, P.A. Silva, Unraveling girls' delinquency. Biological, dispositional, and contextual contributions to adolescent misbehavior, \"Developmental Psychology\" 1993, t. 29, nr 1, s. 24.", "F. Estrada, A. Nilsson, Does it cost\u2026, op. cit., s. 212.", "D.P. Farrington, Criminal career research in the United Kingdom, \"The British Journal of Criminology\" 1992, t. 32, nr 4, s. 521.", "Por. A.R. Piquero, D.P. Farrington, A. Blumstein, The Criminal Career Paradigm, \"Crime and Justice\" 2003, t. 30.", "A. Goldweber, L.M. Broidy, E. Cauffman, Interdisciplinary perspectives on persistent female offending. A review of theory and research [w:] J. Savage (red.), The Development of Persistent Criminality, Oxford University Press, Oxford 2009, s. 229.", "Zastanawiaj\u0105ce jest, \u017ce z danych Ministerstwa Sprawiedliwo\u015bci wynika, \u017ce orzeczenia odno\u015bnie do czyn\u00f3w karalnych by\u0142y wydawane tak\u017ce w stosunku do dzieci, kt\u00f3re nie sko\u0144czy\u0142y jeszcze 13 lat. Ta kwestia wymaga\u0142aby oddzielnej analizy, poniewa\u017c zgodnie z ustaw\u0105 o post\u0119powaniu w sprawach nieletnich z 1982 r. (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 969) za czyny karalne odpowiadaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie dzieci, kt\u00f3re maj\u0105 uko\u0144czone 13 lat. M\u0142odsze dopuszczaj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie czyn\u00f3w zabronionych, kt\u00f3re s\u0105 traktowane jako przejaw demoralizacji.", "Zob. J. Brzezi\u0144ska, On the phenomenon of female juvenile delinquency, \"Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego\" 2018, t. XLVII, s. 76.", "R. Kong, K. AuCoin, Female Offenders in Canada, Statistics Canada, Ottawa 2008, cyt. za: J. Silcox, Are Canadian\u2026, op. cit., s. 478.", "Pos\u0142uguj\u0119 si\u0119 nieco ju\u017c odleg\u0142ymi czasowo danymi z 2012 r. z uwagi na to, \u017ce jest to ostatni rocznik, w kt\u00f3rym policja prowadzi\u0142a pe\u0142n\u0105 statystyk\u0119 podejrzanych nieletnich. Je\u015bli chodzi o skazania, to Ministerstwo Sprawiedliwo\u015bci nie publikuje statystyki skaza\u0144 w podziale na p\u0142e\u0107 sprawc\u00f3w.", "Dla ja\u015bniejszego obrazu pomin\u0119\u0142am przest\u0119pstwa wyst\u0119puj\u0105ce niezwykle rzadko: zgwa\u0142cenia (w obu grupach wiekowych by\u0142a to zaledwie jedna osoba) oraz zab\u00f3jstwo (w przypadku nieletnich dziewcz\u0105t: 2 osoby, w przypadku m\u0142odych kobiet: 5)."]}

Zainteresowanie tematem przestępczości i zachowań dewiacyjnych nieletnich w polskiej kryminologii jest dość ustabilizowanym zjawiskiem. Każdego roku pojawiają się nowe artykuły i opracowania dotyczące tego zagadnienia. Jednak na ogół dotyczą one problematyki etiologii zachowań kryminalnych i dewiacyjnych nieletnich, praktyki rozwiązań prawnych na gruncie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich czy też środków wychowawczych i poprawczych wymierzanych przez sądy. W ostatnich latach zdecydowanie mniej jest opracowań odnoszących się do sylwetki współczesnego nieletniego.