{"references": ["Zob. np. Center for Terroranalyse, The threat from solo terrorism and lone wolf terrorism, 5.04.2011, https://www.pet.dk/~/media/Engelsk/the_threat_from_ solo_terrorism_and_lone_wolf_terrorism_-_engelsk_version_pdf.ashx [dost\u0119p: 12.04.2019] czy E. Bakker, B. de Graaf, Preventing lone wolf terrorism. some CT approaches addressed, \"Perspectives on Terrorism\" 2011, t. 5, nr 5\u20136, s. 43\u201350.", "Na przyk\u0142ad tzw. solo terroryst\u00f3w (os\u00f3b, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 bez kontroli organizacji, co nie znaczy, \u017ce nigdy nie mia\u0142y z ni\u0105 zwi\u0105zk\u00f3w), sprawc\u00f3w-emisariuszy powi\u0105zanych z organizacj\u0105 terrorystyczn\u0105 i \"oddelegowanych\" do samotnego przeprowadzenia ataku czy u\u015bpionych terroryst\u00f3w (tzw. sleepers), kt\u00f3rzy mog\u0105 zacz\u0105\u0107 dzia\u0142a\u0107 dopiero po latach od dnia, kiedy organizacja wys\u0142a\u0142a ich na misj\u0119.", "By\u0107 mo\u017ce jedynym prawdziwie samotnym sprawc\u0105 by\u0142 Ted Kaczynski, znany jako Unabomber.", "P. Gill, J. Horgan, P. Deckert, Bombing alone. Tracing the motivations and antecedent behaviors of lone-actor terrorists, \"Journal of Forensic Science\" 2014, t. 59, nr 2, s. 425\u2013435.", "Szerzej zob. S. Malthaner, L. Lindekilde, Analyzing pathways of lone-actor radicalization. A relational approach [w:] M. Stohl, S. Englund, R. Burchill (red.), Constructions of Terrorism, University of California Press, Los Angeles 2017, s. 163\u2013180; L. Lindekilde, F. O'Connor, B. Schuurman, Radicalization patterns and modes of attack planning and preparation among lone-actor terrorists. An exploratory analysis, \"Behavioral Sciences of Terrorism and Political Aggression\" 2019, t. 11, nr 2, s. 113\u2013133, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080 /19434472.2017.1407814 [dost\u0119p: 12.04.2019]; L. Lindekilde, S. Malthaner, F.P. O'Connor, Embedded and peripheral. Relational patterns of lone-actor radicalization, \"Dynamics of Asymmetric Conflict\" 2019, t. 12, nr 1, s. 20\u201341, https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17467586.2018.1551557?- journalCode=rdac20 [dost\u0119p: 12.04.2019].", "Projekt PRIME (Preventing, Interdicting and Mitigating Extremism: Defending Against Lone Actor Extremist Events) realizowany by\u0142 w latach 2014\u20132017 w ramach 7. Programu Ramowego Komisji Europejskiej i po\u015bwi\u0119cony tematyce tzw. terroryst\u00f3w \"samotnych wilk\u00f3w\". Realizowany by\u0142 przez konsorcjum 6 uniwersytet\u00f3w: University College London, King's College London, Hebrew University of Jerusalem, University of Leiden, Aarhus University oraz Uniwersytet Warszawski (z ramienia UW badania prowadzili dr K. Grado\u0144, dr A. Gutkowska oraz mgr P. Karasek).", "Badania dotyczy\u0142y przede wszystkim radykalizacji wyst\u0119puj\u0105cej w spo\u0142eczno\u015bci muzu\u0142ma\u0144skiej.", "Zak\u0142ada si\u0119, \u017ce listonosze jako osoby, kt\u00f3re maj\u0105 regularny kontakt z rezydentami obs\u0142ugiwanego przez siebie obszaru, maj\u0105 szans\u0119 dostrze\u017cenia zmian w zachowaniu poszczeg\u00f3lnych mieszka\u0144c\u00f3w, zaobserwowania, czy na ich terenie pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe osoby i jakiego typu kontakty utrzymuj\u0105 oni ze sta\u0142ymi mieszka\u0144cami, a nawet zauwa\u017cenia zmian w wygl\u0105dzie budynk\u00f3w czy otoczenia.", "W poszczeg\u00f3lnych miejscowo\u015bciach w\u0105wozu Pankisi funkcjonuj\u0105 obok siebie dwa meczety \u2013 tradycyjny, w kt\u00f3rym modl\u0105 si\u0119 starsi, i wahabicki, radykalny, do kt\u00f3rego przychodz\u0105 m\u0142odzi. Podobne sytuacje maj\u0105 miejsce tak\u017ce w\u015br\u00f3d muzu\u0142man\u00f3w w Europie.", "Zob. np. C. Picart, \"Jihad cool/Jihad chick\". The roles of the internet and imagined relations in the self-radicalization of Collen LaRose, \"Societies\" 2015, t. 5, nr 2, s. 354\u2013383.", "United Nations Counter-Terrorism Implementation Task Force, Countering Use of the Internet for Terrorist Purposes. Working Group Report. February 2009, United Nations, New York 2011, http://www.un.org/en/terrorism/ctitf/pdfs/ ctitf_internet_wg_2009_report.pdf [dost\u0119p: 12.04.2019]. Ciekawym przyk\u0142adem takich dzia\u0142a\u0144 jest chocia\u017cby projekt Abdullah X, kresk\u00f3wka, w kt\u00f3rej wyst\u0119puje przeci\u0119tny muzu\u0142ma\u0144ski ch\u0142opak, konfrontuj\u0105cy si\u0119 z problemami typowymi dla nastolatk\u00f3w czy bie\u017c\u0105cymi wydarzeniami.", "Podczas wywiad\u00f3w jako powody wyjazd\u00f3w m\u0142odych Czeczen\u00f3w do Syrii wskazywano: ch\u0119\u0107 uzyskania bojowego przeszkolenia przed powrotem do Czeczenii, obiecywanym przez walcz\u0105cych tam czecze\u0144skich emir\u00f3w, i walk\u0105 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 swojego kraju; ch\u0119\u0107 wsparcia muzu\u0142man\u00f3w zabijanych przez re\u017cim Baszszara al-Asada (wsparcie innych cz\u0142onk\u00f3w ummy); ch\u0119\u0107 prowadzenia walki z najwi\u0119kszym wrogiem, czyli Rosj\u0105, tam gdzie to aktualnie mo\u017cliwe; wskazywano tak\u017ce motywacj\u0119 czysto finansow\u0105.", "O.J.J. Lane, Austria bans foreign funding for Mosques, forces imams to speak German, Breitbart, 26.02.2015, http://www.breitbart.com/london/2015/02/26/ austria-bans-foreign-funding-for-mosques-forces-imams-to-speak-german/ [dost\u0119p: 12.04.2019].", "E. Bryant, In France, lessons in secularism to confront radical Islam, DW, 14.04.2015, https://www.dw.com/en/in-france-lessons-in-secularism-to-confront- radical-islam/a-18380166 [dost\u0119p: 14.04.2019]; J. Bamat, France wants imams to learn secular values as part of new anti-radicalisation push, France 24, 27.02.2015, https://www.france24.com/en/20150227-france-danger-secularism- civic-training-imams-islam [dost\u0119p: 14.04.2019].", "Dok\u0142adniej na temat tych mechanizm\u00f3w zob. A. Gutkowska, Konformizm i nonkonformizm w spo\u0142ecze\u0144stwie rzeczywi\u015bcie wielokulturowym \u2013 zagadnienia teoretyczne i empiryczne, \"Archiwum Kryminologii\" 2016, t. XXXVII, s. 347\u2013424.", "\"I'm so against the Pakistani system where you can't ask questions. I say, from day one, you can ask me any question you like\" \u2013 D. Wroe, Women in national security. How Feriha Peracha deradicalised nearly 200 potential terrorists, The Sydney Morning Herald, 5.04.2017, http://www.smh.com.au/federal-politics/ political-news/women-in-national-security-how-feriha-peracha-deradicalised- nearly-200-potential-terrorists-20170404-gvddun.html [dost\u0119p: 5.03.2019].", "Bardzo wymownym (i do\u015b\u0107 typowym) przyk\u0142adem jest historia dw\u00f3ch braci, kt\u00f3rzy z Pankisi trafili jako uchod\u017acy do Austrii, osiedlili si\u0119 tam na sta\u0142e i otrzymali austriackie obywatelstwo. Pocz\u0105tkowo zafascynowani Europ\u0105 i jej warto\u015bciami, ostatecznie w efekcie \"szklanego sufitu\" zacz\u0119li coraz aktywniej uczestniczy\u0107 w \u017cyciu religijnym w jednym z bardziej radykalnych meczet\u00f3w. Ostatecznie obaj wyjechali do Syrii i tam zgin\u0119li. Bardzo wnikliwie ich historia zosta\u0142a przedstawiona w ksi\u0105\u017cce W. Jagielskiego, Wszystkie wojny Lary, Znak, Krak\u00f3w 2015.", "Mowa tu o czym\u015b na kszta\u0142t zaabsorbowania, o jakim pisa\u0142 T. Hirschi. Zob. np. A. Kossowska, Zachowania dewiacyjne w \u015bwietle teorii kontroli spo\u0142ecznej [w:] M. Porowski (red.), IPSiR dzisiaj. Ksi\u0119ga jubileuszowa, Uniwersytet Warszawski. Instytut Profilaktyki Spo\u0142ecznej i Resocjalizacji, Warszawa 1998, s. 189.", "M. Hamm, R. Spaaij, Lone Wolf Terrorism in America. Using Knowledge of Radicalization Pathways to Forge Prevention Strategies, 2015, https://www.ncjrs. gov/pdffiles1/nij/grants/248691.pdf [dost\u0119p: 15.03.2019].", "Jako przyk\u0142ad mo\u017cna wskaza\u0107 tych Czeczen\u00f3w, kt\u00f3rzy pobyt w Syrii traktuj\u0105 w kategoriach szkolenia bojowego przed planowanym przez nich powrotem na Kaukaz i walk\u0105 o wyzwolenie Czeczenii. Kiedy okazuje si\u0119, \u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 prowadzenia takich walk nie nast\u0105pi w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci, niekiedy decyduj\u0105 si\u0119 na wyjazd z Syrii i powr\u00f3t do normalnego \u017cycia.", "P. Bertelsen, Danish preventive measures and de-radicalization strategies. The Aarhus model, \"Panorama: Insights into Asian and European Affairs\" 2015, nr 1, s. 241\u2013253.", "\"We don't spend a lot of energy fighting ideology. We don't try to take away your jihadist beliefs. You are welcome to dream of the Caliphate. But there are some means that you cannot use according to the penal code here. You can be al-Shabab all you like, as long as you don't actually do al-Shabab\" \u2013 S. Hooper, Denmark introduces rehab for Syrian fighters, Aljazeera, 7.09.2014, https:// www.aljazeera.com/indepth/features/2014/09/denmark-introduces-rehab-syrian- fighters-201496125229948625.html [dost\u0119p: 3.03.2019].", "Taki cel stawia\u0142 sobie realizowany w Niemczech projekt HAYAT, adresowany zar\u00f3wno do os\u00f3b zaanga\u017cowanych w radykalne grupy salafickie, os\u00f3b ulegaj\u0105cych radykalizacji, w tym tak\u017ce do os\u00f3b wyje\u017cd\u017caj\u0105cych do Syrii i innych stref konflikt\u00f3w, jak i ich krewnych. Inn\u0105 ciekaw\u0105 inicjatyw\u0105 jest SAVE to Mothers of Foreign Fighters, kt\u00f3rej celem jest stworzenie przestrzeni aktywno\u015bci dla matek, kt\u00f3rych dzieci wyjecha\u0142y walczy\u0107 do Syrii. Zob. Women without Borders Change the World, http://www.women-without-borders.org [dost\u0119p: 12.04.2019].", "W czasie bada\u0144 pojawi\u0142y si\u0119 historie o mieszkaj\u0105cych w europejskich miastach rodzinach, w kt\u00f3rych m\u0142ode kobiety, wdowy po bojownikach ISIS, wychowuj\u0105 swoich kilkuletnich syn\u00f3w w kulcie bohaterskich ojc\u00f3w na kontynuator\u00f3w ich \"dzie\u0142a\". Dobrym przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 te\u017c wspomniani wy\u017cej starsi reprezentanci gruzi\u0144skich muzu\u0142man\u00f3w w Ad\u017carii.", "Odpowiedzialno\u015b\u0107 karn\u0105 za tego typu wyjazdy, nawet bez konieczno\u015bci wykazania udzia\u0142u w formacji zbrojnej, przewiduje prawo gruzi\u0144skie.", "R. Borum, Radicalization into violent extremism II. A review of conceptual models and empirical research, \"Journal of Strategic Security\" 2012, t. 4, nr 4, s. 49.", "Analiz\u0119 dotycz\u0105c\u0105 tych czynno\u015bci z punktu widzenia ich efektywno\u015bci, \u0142atwo\u015bci wykorzystania i koszt\u00f3w zwi\u0105zanych z ich u\u017cyciem zob. np. u K. Grado\u0144, Countering lone actor terrorism. Preliminary findings of the prime project, \"Problemy Wsp\u00f3\u0142czesnej Kryminalistyki\" 2016, t. XX, s. 45\u201357.", "Np. Law of Georgia on combating terrorism of 27.06.2007 czy Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o dzia\u0142aniach antyterrorystycznych, Dz. U. z 2016 r. poz. 904.", "Konwencja o ochronie praw cz\u0142owieka i podstawowych wolno\u015bci sporz\u0105dzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona nast\u0119pnie Protoko\u0142ami nr 3, 5 i 8 oraz uzupe\u0142niona Protoko\u0142em nr 2, Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284.", "Przyk\u0142adem jest sprawa duchowego przyw\u00f3dcy europejskiej Al-Kaidy, Abu Qatada, o kt\u00f3rego deportacj\u0119 rz\u0105d brytyjski stara\u0142 si\u0119 przez 10 lat. Zob. np. R. Booth, Sh. Malik, Abu Qatada arrives in Jordan after eight-year deportation battle, The Guardian, 7.07.2013, https://www.theguardian.com/world/2013/jul/07/abu- -qatada-jordan-deportation-battle [dost\u0119p: 28.03.2019]."]}

W literaturze przez pojęcie „samotnego wilka” rozumie się osobę, która oderwana od jakiegokolwiek wpływu organizacji czy innych osób samoradykalizuje się, w efekcie czego postanawia dokonać zamachu terrorystycznego. Jak się jednak okazuje, w praktyce pojęcia tego używa się do określania wielu różnych kategorii osób. Być może słusznie – przyglądając się bowiem życiorysom poszczególnych sprawców trudno nie dojść do wniosku, że radykalizacja przebiegająca w całkowitej izolacji jest absolutnym wyjątkiem.