AbstractThis paper examines the problem of human freedom and responsibility through the concepts of kasb (acquisition), fitrah (primordial nature), and istiqāmah (moral direction) within the framework of Islamic thought. Drawing primarily on the interpretive horizon of Elmalılı Hamdi Yazır and supported by classical kalām perspectives, it argues that human action emerges at the intersection of divine creation and human orientation. While the cosmic order operates through necessity, human existence unfolds within a field of choice, where direction, rather than action itself, becomes decisive. The study highlights the tension between innate disposition and acquired tendencies, emphasizing that deviation is not the loss of truth but a turning away from it. Ultimately, it proposes that human beings become the trajectory they consistently choose, and that freedom gains meaning only when aligned with truth.

Özet Bu çalışma, insanın hürriyet ve sorumluluk meselesini kesb, fıtrat ve istikamet kavramları ekseninde ele almaktadır. İslâm düşüncesinin kurucu dili içinde, özellikle Elmalılı Hamdi Yazır’ın tefsir ufkuna dayanarak geliştirilen bu tahlil, insan fiilinin ilâhî yaratma ile insan yönelişinin kesiştiği bir alanda ortaya çıktığını ileri sürmektedir. Kâinatta zorunluluk içinde işleyen mîzanın aksine, insan varlığı tercih alanında şekillenir ve bu alanda belirleyici olan fiilin kendisi değil, o fiile yöneliştir. Çalışma, fıtrat ile kazanım (kesb) arasındaki gerilimi merkeze alarak, sapmanın hakikatin yokluğu değil, ondan uzaklaşma olduğunu vurgular. Sonuç olarak insanın, yöneldiği istikametin sürekliliği içinde kendi varlığını inşa ettiği ve hürriyetin ancak hakikatle irtibat kurduğu ölçüde anlam kazandığı ortaya konmaktadır.