भारताचा ऐतिहासिक व सांस्कृतिक वारसा हा पर्यटन विकासाचा कणा असून तो देशाच्या आर्थिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक प्रगतीत महत्त्वाची भूमिका बजावतो. प्रस्तुत अभ्यासात भारतीय पर्यटन आणि ऐतिहासिक स्थळांचा वारसा यांचा चिकित्सक आढावा घेण्यात आला आहे. भारतातील किल्ले, मंदिरे, लेणी, राजवाडे आणि स्मारके ही केवळ स्थापत्यकलेची उदाहरणे नसून त्या त्या काळातील सामाजिक, राजकीय व सांस्कृतिक जीवनाचे सजीव दस्तऐवज आहेत. या स्थळांना भेट देण्यासाठी देश-विदेशातील पर्यटक मोठ्या संख्येने येतात, ज्यामुळे परकीय चलनप्राप्ती, स्थानिक रोजगारनिर्मिती आणि पर्यटनाशी संबंधित उद्योगांना चालना मिळते. भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण, युनेस्को यांसारख्या संस्थांच्या माध्यमातून वारसा स्थळांचे जतन व संवर्धन केले जात असले तरी वाढते पर्यटन, शहरीकरण व दुर्लक्ष यामुळे अनेक स्थळांना धोका निर्माण झाला आहे. त्यामुळे शाश्वत पर्यटन धोरणे राबवून ऐतिहासिक वारशाचे संरक्षण, संशोधन आणि पर्यटन विकास यांचा समतोल साधणे अत्यावश्यक आहे.