Bu makale Christoph Wilhelm Lüdeke’nin Türklerde Din ve Devlet Yönetimi (İzmir, İstanbul 1759-1768) adlı kitabını değerlendirmektedir. Kitap temelde Protestan papaz Christoph Wilhelm Lüdeke’nin İzmir Protestan Kilisesi’de görev yaptığı 1759-1768 yılları arasında Türkler, Müslümanlar ve Osmanlı Devleti üzerine izlenimlerine dayanmaktadır. Gözlemlere dayanan bir kitap olmasından dolayı dil ve üslubu akıcıdır. Din ve Devlet ilişkileri din sosyolojisinde önemli bir başlıktır. Öyle ki sezaro-papizm, laiklik, din ve siyaset ilişkileri bu başlık altında ele alınabilir. Devletler meşruiyet zeminleri açısında din ile ilişkilerine her daim ihtimam gösterirler. Bu makalede ele aldığımız kitap, başlığı ile bu konuları çağrıştırmaktadır. Dönemsel koşullar altında bir toplumun dindarlık ve dinsellik düzeyleri din sosyolojisi açısından ele alınabilir. Kitap bu yönüyle 18. yüzyıl Osmanlı toplumunun dindarlık ve dinselliği hakkında ilk elden bilgiler vermektedir. Osmanlı topraklarında yaşayan gayri Müslimler, Müslümanlar ve İslam’a dair bilgiler içermesi açısından önem taşımaktadır. Kitap, başlığının aksine Türklerden ziyade gayri Müslimlerden bahsetmektedir. Türklerin yanında Müslümanlara, İslam dini ve Hz. Muhammed’e ve Osmanlı yönetimine yönelik ağır eleştiriler barındırmaktadır. Bunun yanında Protestanlık mezhebi dışında diğer Hristiyan mezhebi mensupları, Rum halkı ve Papa hakkında da ağır eleştirilerde bulunmaktadır. Ayrıca Avrupalı ve Hristiyan olan yazarın yine Avrupa’nın ahlaki yapısı hakkında düşmüş olduğu kayıtlar da ilk elden kayıtlar olması hasebiyle önem arz etmektedir. 18. yüzyılda ibadetlerde kullanılan din dilinin arkaik olmasını belirtmesi günümüzdeki tartışmalara benzerliği ile dikkat çekmektedir. Bu tartışmaya benzer şekilde Müslümanlar arasında 18. yüzyılda dini-resmi nikâh ayırımına dair bilgiler vermesi de Osmanlı dini yaşamı hakkında bilgiler sunmaktadır. Bunlar 18. Yüzyıl Osmanlı toplumunun dinsel yaşamına dair bilgiler aktarması yönüyle kitabı değerli kılmaktadır. Makale içerik analizi yöntemi ile kaleme alınmıştır. Makalenin amacı Türklerde Din ve Devlet Yönetimi adlı kitabın 18. yüzyıl Osmanlı toplumunun dinselliği hakkında verdiği bilgileri hedef kitleye tanıtmaktır. Öne Çıkanlar Çalışma, Christoph Wilhelm Lüdeke’nin “Türklerde Din ve Devlet Yönetimi” adlı kitabının değerlendirmesini yapmaktadır. Christoph Wilhelm Lüdeke’nin Türkler, Müslümanlar ve Osmanlı Devletindeki gözlemlerine odaklanmaktadır. Christoph Wilhelm Lüdeke, Müslümanlar ve Türkler hakkında ağır eleştirilerde bulunmaktadır. Kitap, 18. Yüzyıl Osmanlı toplumundaki dini hayat hakkında bilgi vermesi açısından önemlidir. Christoph Wilhelm Lüdeke, Türkler ve Müslümanlar hakkında oldukça yanlış ve yanlı bilgiler vermektedir.

This article analyses Christoph Wilhelm Lüdeke’s book Religion and Statecraft in the Turks (Izmir, Istanbul 1759-1768). The book is fundamentally based on the Protestant pastor Christoph Wilhelm Lüdeke’s impressions of Turks, Muslims and the Ottoman Empire during the years 1759-1768, when he served in the Protestant Church of Izmir. As it is a book based on observations, its language and style are fluent. The relationship between religion and state is a significant topic in the sociology of religion, and indeed, the study of caesaro-papism, secularism, religion and politics can be encompassed within this broad framework. States invariably accord great significance to their relations with religion in terms of legitimacy grounds. The book under discussion in this article evokes these issues with its title. The levels of religiosity and religiosity of a society under periodical conditions can be analysed in terms of the sociology of religion. In this respect, the book provides first-hand information about the religiosity and religiosity of 18th-century Ottoman society, which is important in terms of its coverage of non-Muslims, Muslims and Islam living in the Ottoman lands. Contrary to its title, the book focuses on non-Muslims rather than Turks. The text's content is notable for its extensive criticism of Islam and Muslims, as well as the Ottoman administration and the Prophet Muhammad. Additionally, it contains disparaging remarks about various Christian sects, the Greek population, and the papacy. The author’s European and Christian background is a significant factor in the credibility of the records, which are noteworthy for the primary sources. The fact that the language of religion used in worship was archaic in the 18th century is highlighted, drawing parallels with contemporary debates. The discussion on the distinction between religious and civil marriages among Muslims in the 18th century also provides insight into Ottoman religious life, contributing to the book’s value as a source on the religious life of 18th-century Ottoman society. Highlights The study evaluates Christoph Wilhelm Lüdeke's book “Religion and State Administration Among the Turks.” It focuses on Christoph Wilhelm Lüdeke's observations of the Turks, Muslims, and the Ottoman Empire. Christoph Wilhelm Lüdeke makes harsh criticisms of Muslims and Turks. The book is important in terms of providing information about religious life in 18th-century Ottoman society. Christoph Wilhelm Lüdeke provides quite inaccurate and biased information about Turks and Muslims.