Yaver-i Ekrem Asaf Esad tarafından arzedilen 13 Şubat 1302(25 Şubat 1887) tarihli layihaya göre İngiltere Devleti’nin Irak ve Suriye hakkındaki efkar ve niyatı fasidesi ve bu kıtaatı nüfuzuna ilhak için ittihaz ettiği ve icrasına müdavim bulunduğu ifsad hareketleri ve halkı Hükümet-i Osmaniye’den ayırmak için çalıştığı anlaşılmaktadır. İlgili layihaya göre bu kıtada bulunan valilerle hükümet memurlarının su-i idarelerinin ve memlekette asayişi temin edemediklerin, halkı soydukların, sermaye biriktirmeye çalıştıklarının, müslim ve gayrimüslim halkı nefret ettirdiklerin ve ahalinin Rusya hududunun öte tarafına geçüp de oradaki intizamdan etkilendiklerin, Osmanlıda aleni ve gizli gezen Rusya memurlarının halkın dimağlarına fesad tohumları ekdiklerin, bunların bir savaş durumunda da Rusya’ya meyledeceklerin anlaşılmaktadır. Yine Rusya’nın öteden beri hedefi olan Hindistan’ı istila etmek istediği, Fırat vadisine kadar ilerleyerek, Basra’ya ulaşmak istediği, İran’ı dahi bu politika için ittifakına aldığı, İngiltere’nin ise Hindistan’daki çıkarları için Bedir Han’dan beri Kürdistan cihet-i cenubiyesi halkını kendisine meylettirmek hususundaki gizli mesaisinden vaz geçmediği anlaşılmaktadır. Memureyni Osmaniyenin madde-i zulüm ve rüşvetçiliklerinin de, su-i idarelerinin de nefrete yol açtığı, bundan Rusya ve İngiltere’nin istifadeye çalıştıkları, Kanunları ve hükümet nüfuzunu mülkün her tarafına ulaştıracak, halkı fakru zaruretden kurtaracak olan başlıca esbab, turuk ve meabirin vücudu iken bunun yapılmadığı, halkın fakru zaruretden eşkıyalığa tenezzül ettiği, Hakkari, Dersim, Bitlis ve Erzurum vilayetlerinin tamamiyle bu halde olduğu anlaşılmaktadır. Dersimlilerin de yolsuzluk münasebetiyle, mektepsizlik, ülema bulunmadığından, İslamiyetlerini kaybederek cehalet içinde kalmış oldukların anlaşılmaktadır. Askeri tedbirlerin çare olmadığı, dördüncü ordu hümayununun yalnız ismi olup, hiçbir tarafa tedbirini ika’ ve tesiratını icra etmeğe kadir olmadığı anlaşılmaktadır. Islahata memur olanların kuvve-i askeriye ile birkaç tane fukaranın canını yakub bununla asayiş sağlamış süsü verdiği anlaşılmaktadır. Halkı bedeviyet ve fakru zaruretden kurtarub kendi arzu vecibeleriyle hükümet-i metbualarına ısındırmak esbab ve vesail-i eşkal ve istihsalden ibarettir ki o da tesisi tarık ve maabir kaziyesine tabiidir. Bildirimizde ilgili layiha aktarılıp, analiz edilecektir.