Domates lekeli solgunluk virüsü (Orthotospovirus tomatomaculae, TSWV), özellikle domates ve biber başta olmak üzere Solanaceae familyası grubu bitkileri için önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi, viral hastalıkların etkisiz hale getirilmesi için önemli mücadele yöntemlerinden biridir. Bununla birlikte, dayanıklı çeşitlerin yaygın bir şekilde kullanılmasından dolayı dayanıklılık kıran virüs izolatları ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, 2020-2021 yıllarında Türkiye'nin çeşitli bölgelerinden simptomatik domates ve biber örnekleri toplanmış ve virüs enfeksiyonu bakımından hem DAS-ELISA hem de RT-PCR ile testlenmiştir. Domates ve biber bitkilerindeki viral dayanıklılık genlerini taramak için sequence-characterized amplified region (SCAR) ve cleaved amplified polymorphic sequence (CAPS) belirteçleri kullanılmıştır. Bazı çeşitlerin şiddetli viral enfeksiyonlar göstermelerine rağmen dayanıklılık genleri taşıdıkları tespit edilmiştir. Bu bitkilerden ekstrakte edilen TSWV izolatları, dayanıklılık kıran izolat olup olmadıklarını testlemek için susturucu baskılayıcı geni (silencing suppressor gene, NSs) ve hareketlilik proteini (movement protein, NSm) genlerinde rapor edilen mutasyonların tespiti için kısmen dizilenmiştir. DNA dizi karşılaştırmaları ve filogenetik analizler, virüsün NSs ve NSm genomik bölgelerinin bildirilen mutasyonları içermediğini ve aynı genetik havuzda toplandığını, N genine ait Türk izolatlarının ise ayrı bir grupta kümelendiğini göstermiştir. Ayrıca bu çalışmada, orthotospovirüslere karşı dayanıklılık kazandırmak amacı ile NSs genini hedefleyen bitki aracılı RNAi yaklaşımının kullanımı da araştırılmıştır. İntegral 35S promotör bölgesinin 320 bp'lik korunmuş ters bir bölgesini ifade eden transgenik domates (Solanum lycopersicum cv. Rio Grande) hatları geliştirilmiştir. Bitki ekspresyon vektörü pFGC5941'de hem sense hem de antisense oryantasyon içeren Orthotospovirus NSs geni ile bir saç tokası (hairpin) yapısında ekspresyon vektörlerinin oluşturulması için moleküler klonlama yapılmıştır. Transformasyon çalışmaları için doku kültürü deneylerinde 3 farklı eksplant türü (hipokotil, kotiledon node ve kotiledon) kullanılmıştır. Viral yapılara (TSWV-NSs_tüm (pFGC5941+sense+antisense), TSWV-NSs_sense) sahip Agrobacterium EHA-105 suşu kullanılarak enfeksiyonlar yapılmıştır. Transgenik bitkileri doğrulamak için TSWV genine özgü primerler kullanılarak moleküler analizler yapılmıştır. Agrobacterium EHA105 suşu ve T-DNA bölgesinde NSs ve nptII genlerini taşıyan pFGC5941 vektörüne ait sonuçlar, rejenere transgenik bitkilere kanamisin dayanıklılığının eklendiğini doğrulamaktadır. Ayrıca, doğrulama için transgenik bitkiler TSWV ile inokule edilmiş ve kantitatif gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (qRT-PCR) deneyleri gerçekleştirilmiştir. TSWV-NSs_tüm yapısını barındıran transgenik bitkilerde patojenite ile ilişkili (PR-1) genlerin ve NSs geninin ifade seviyelerinde kontrol gruplarına (transgenik olmayan kontrol, boş vektör ve TSWV-NSs_sense) kıyasla önemli bir azalma olduğunu göstermektedir. RNAi etkinliğinin doğrulanması için, tütün bitkileri de viral yapılarla inokule edilmiş ve , boş vektör içeren bitkilerde ve transgenik olmayan domates bitkilerinde TSWV'nin şiddetli simptomları görülürken TSWV-NSs_tüm yapılarını içeren bitkilerde herhangi bir simptom gözlenmemiştir, bu da RNAi'nin etkinliğini göstererek bu çalışmanın hipotezini doğrulamıştır. Bu araştırma, domateslerde uzun süreli antiviral koruma elde etmek için güvenilir bir teknik olarak NSs genini hedefleyerek RNA interferans etkinliğini göstermektedir. Bulgular pratik öneme sahiptir ve dünya çapında TSWV'nin domates ürünlerinde neden olduğu kayıpları kontrol etmek veya azaltmak için bir yöntem olma potansiyeline sahiptir.