Bu çalışma (1) in vitro testler, (2) fide üretimi ve (3) serada bitki yetiştiriciliği olmak üzere üç aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir. Projede Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bakteriyoloji laboratuarı stoklarında bulunan kök bakterisi izolatları (18/1K: Pseudomonas putida, 21/1K: Enterobacter cloacae, 62: Serratia marcescens, 70: Pseudomonas fluorescens, 66/3: Bacillus spp, 75: Burkholderia cepacia, 180: Pseudomonas putida) ile yurtdışından sağlanan ticari bakteri preparatları (FZB24: Bacillus amyloliquefaciens ve FZB42: Bacillus amyloliquefaciens) test edilmiştir. İn vitro denemelerin ilk basamağı olan tohum çimlendirme testlerinde olumsuz etkisi saptanan 75 nolu bakteri izolatı elimine edilmiştir. İn vitro testler ve fide üretimi ile ilgili testlerin sonuçlarına göre seçilen 4 yerel kök bakterisi izolatı (18/1K, 62, 66/3, 70) ve 1 ticari bakteri preparatı (FZB24) ile sera denemelerine geçilmiştir. İn vitro tohum çimlendirme testleri ve fide üretimi aşamasında bitki materyali olarak domates (cv. Target F1), hıyar (cv. Sardes F1), biber (cv. Kekova F1) ve patlıcan (cv. Faselis F1) kullanılmış, sera denemelerinde ise adı geçen ilk üç türe yer verilmiştir. Serada bitki yetiştiriciliği denemeleri, iki sonbahar (2005 ve 2006) ve iki ilkbahar (2006 ve 2007) döneminde olmak üzere 4 kez gerçekleştirilmiş ve her tür için ayrı olmak üzere Tesadüf Blokları deneme desenine göre 4 tekrarlı olarak düzenlenmiştir. Bakteriyel izolatlar iki farklı aşamada; (1) tohum ekimi öncesinde ve (2) dikim sonrasında; uygulanmıştır. Bitkiler açık sistem topraksız tarım tekniğine uygun olarak perlitte yetiştirilmiştir.Yerel kök bakterisi izolatlarının in vitro IAA üretimlerinin 0.065 µg/ml ve 0.700 µg/ml arasında değiştiği ve 66/3 haricinde fosfat çözebilme yeteneğine sahip oldukları saptanmıştır. Domates yetiştiriciliğinde 66/3 toplam verimi kontrole kıyasla 2005 sonbaharında %36, 2006 ilkbaharında ise %17 düzeyinde artırmıştır. Hıyar yetiştiriciliğinde 18/1K, 62 ve 70 nolu kök bakterileri bitkilerde Fusarium solgunluğunun ortaya çıktığı dönemde (2005 sonbahar), toplam verimi kontrole kıyasla sırasıyla %42, %43 ve %20 oranında artırmıştır. Bakterilerin bitki köklerinde kolonizasyonu, bitki gelişimi, bitkilerin besin maddesi alımları ve verime ilişkin sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde test edilen yerel kök bakterilerinden 66/3, 18/1K ve 70'in test edilen bitkilerin köklerinde iyi bir şekilde kolonize oldukları ve serada topraksız ortamda sebze yetiştiriciliğinde olumlu katkılarının olabileceği sonucuna varılmıştır.Anahtar Kelimeler: Bitki gelişimini artıran kök bakterileri, IAA üretimi, fosfataz aktivitesi, topraksız tarım, domates, hıyar, biber.

This study consisted of in vitro tests, seedling and plant production under greenhouse conditions. Isolates of rhizobacteria present at the Department of Plant Protection, Agricultural Faculty of Ege University (18/1K: Pseudomonas putida, 21/1K: Enterobacter cloacae, 62: Serratia marcescens, 70: Pseudomonas fluorescens, 66/3: Bacillus spp, 75: Burkholderia cepacia, 180: Pseudomonas putida) and two commercial rhizobacteria products (FZB24: Bacillus amyloliquefaciens and FZB42: Bacillus amyloliquefaciens) were tested. Strain 70 has eliminated due to its negative effect in germination tests. Due to in vitro and seedling production tests 4 local strains (18/1K, 62, 66/3, 70) and 1 commercial product (FZB24) were chosen for greenhouse treatments. Commercial varieties of tomato (cv. Target F1), cucumber (cv. Sardes F1), pepper (cv. Kekova) and eggplant (cv. Faselis F1) were used as plant material for in vitro and seedling production tests. In greenhose treatments the first 3 ranking varietes were tested. Plants were grown in a greenhouse during two autumn (2005 and 2006) and two spring (2006 and 2007) seasons. Experiments were set up separately for each plant species according to randomized blocks with four replicates. Inoculation of bacteria took place before sowing and after transplanting. Plants were grown in perlite, nutrient solution applications were managed according to an open system.All PGPR strains selected from the collection of Ege University had the ability to produce IAA at amounts ranging from 0.065 to 0.700 µg/ml, and excluding 66/3 they had phosphate solubilisation ability. Bacillus spp. strain 66/3 increased the yield of tomato plants by 36% and 17% in autumn 2005 and spring 2006, respectively. In cucumber production; 18/1K, 62 and 70 resulted in higher yields by 42%, 43% and 20% compared with control, respectively in autumn 2005, in which plants were affected from Fusarium wilt. When the results on root colonization by PGPR, plant growth, nutrient uptake and yield were evaluated together, it was concluded that among the tested native PGPR strains 66/3, 18/1K and 70 had better root colonization and could provide positive effects on vegetable production in soilless media.Keywords: PGPR, IAA production, phosphatase activity, soilless culture, tomato, cucumber, pepper.

248