In this study, the effect of tannery sewage which was applied to to the soil in specific ratios and torf and zeolite on the physical-chemical properties of soil and growth, yield and the quality of the canola plant was investigated. With this aim, the sewage sludge which was taken from the tannery embroidery foundations were placed in a closed area for 4 months for the microbial decomposition and desiccation in a natural way and then its physical and chemical properties were examined. These wastes were mixed with the soil in 4 different ratio (% 0, %25, %50, %75). Torf and zeolit were added as 6 t da-1 in some of the treatments. A pot experiment with canola plant was conducted in greenhouse according to the coincidence block design. In this study, with the sludge applied there will also be the pots which was unapplied (control pots) and the pots which was applied with the recommended amount of mineral fertilizer for the canola. The experiment was consisted of 45 pots with 3 replications for each treatment. During the vegetation period the growth of the plants was examined. At the end of the vegetation period, plant and soil samples were taken. Plant nutrients and some of the heavy metal contents (Cr, Co, Pb, Ni, Cd) of root, stem and leaf parts of the plant and soil samples were determined.At the end of the study,genarally the contents of many elements were increased parallel with tannery sludge ratio.Especially,Cr was accumutalated in roots and boron in leaves.Keywords; Tannery sludge, Brassica napus, Torf, Zeolit, Heavy metals

Bu çalışmada; deri işleme sanayi arıtma çamurunun toprağın bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri ile kanola (Brassica napus) bitkisinin gelişimine, verim ve kalitesine etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Deri işleme tesislerinden alınan arıtma çamurunun doğal ortamda mikrobiyal parçalanması ve kuruması için üzeri kapalı bir alanda 4 ay bekletilerek fiziksel ve kimyasal özellikleri incelenmiştir. Daha sonra kumlu-tın bünyeye sahip toprak ile 4 farklı oranda (%0, %25, %50, %75) karıştırılmıştır. Her bir karışımdan 3'er adet hazırlanarak, 2 tanesine 6 t da-1 dozunda birine torf, diğerine zeolit ilâve edilmiştir. Tesadüf parselleri deneme desenine göre kanola bitkisi ile serada 3 tekerrürlü saksı vejetasyon denemesi kurulmuştur. Atık uygulanmış saksıların yanında hiçbir uygulama yapılmamış kontrol saksıları ile kanola bitkisi için önerilen miktarlarda mineral gübre uygulanmış saksılar da yer almıştır. Vejetasyon sonunda bitkilerin kök, gövde, yaprakları ile toprakların N, P, K, Mg, Ca, Na, Fe, Cu, Zn, Mn, B, Cr, Co, Pb, Ni, Cd içerikleri belirlenmiştir. Denemenin; gerek öncesi ve sonrası topraklarında gerekse bitki kısımlarında; genel olarak atık miktarının artışına paralel olarak birçok element miktarında da önemli artışlar belirlenmiştir. Özellikle Cr elementi kökte, B elementi ise yapraklarda diğer kısımlardan daha fazla birikim göstermiştir.Anahtar Sözcükler: Deri işletmesi atık çamuru, Kanola, Torf, Zeolit, Ağır metaller

118