vııı ABSTRACT THE EFFECTS OF DIFFERENT TEMPERATURE LEVELS AND PARTICLE BINDERS ON PELLET QUALITY IN THE TURKEY PELLET FEED PRODUCTION ATAÇ, Cenk MSc in Animal Science Supervisor: Prof. Dr. Tuluğ ÇAPÇI 2005, 123 pages In this study, the effects of different temperature levels and particle binders on pellet quality in the turkey pellet feed production are inspected. With this objective, ten different pellet feed groups, which are produced with different fat, molasses, and artificial particle binder (masterbond) ratios at 75 °C and 120 °C are used. The particle size of the mash feed and the durability, hardness, diameter and length of the pellet feed are examined. In this study, the SSPS analysis is used to evaluate these characteristics that affect the pellet quality. From the inspected characteristics point of view, the pellet durability and hardness as most two important quality characteristics that affect components of the pellet feed were found statistically important (P<0.05). Within the mixed feeds which are produced at 75 °C, the average durability values of the feed groups that are more durable than the control group are respectively as follows; 68.00 % (1 % molasses added feed group)IX and 85.75 % (2.5 % molasses + 1.5 % fat added feed group). The durability of the feed groups, which contains only fat or fat and particle binder combinations (excluding 2.5 % molasses + 1.5 % fat added feed group) are lower than the control group's durability. As examining the productions containing particle binder alone, the durability of the feed groups containing molasses are found high. Within the mixed feeds which are produced at 120 °C through the expander, the average durability values of the feed groups that are more durable than the control group are respectively as follows; 69.00 % (1 % molasses + 1.5 % fat added feed group), 69.50 % (0.5 % particle binder + 1.5 % fat added feed group), 70.00 % (1 % particle binder added feed group), 70.75 % (1 % particle binder + 1.5 % fat added feed group), 74.50 % (0.5 % particle binder added feed group) and 76.25 % (1 % molasses added feed group). According to the pellet quality analysis; the general averages of the feed groups for durability, hardness, diameter, length were found respectively as follows; 60.68 % (75 °C), 66.75 % (120 °C), and 1.00 kg (75 °C), 1.33 kg (120 °C) and 5.11 mm (75 °C), 5.1 3 mm (120 °C) and 8.92 mm (75 °C), 9.17 mm (120 °C). As a result of the research, it is found appropriate producing turkey grower feed at 120 °C to improve the pellet feed quality. As particle binder, an increase in the pellet quality is seen with 1 % molasses usage at 120 °C. But there is no difference between the 1 %' molasses added feed group and the 0.5 % artificial particle binder added feed group in statistical point of view. Besides,X artificial particle binders can be preferred more to molasses, because of the density of the molasses, inspection of the heavy metals in the molasses and the possible problems during dosage in the factory. As a result, when we inspect the feed groups containing artificial particle binders in pellet quality criterions and mixed feed costs point of view, adding 0.5 % artificial particle binder can be suggested to turkey grower feeds produced at 120 °C. Keywords: Turkey pellet feed, pellet feed quality criterions, pelleting temperature, particle binders, pellet durability, pellet hardness, pellet dimensions, particle size.

V ÖZET HİNDİ RELET YEMİ ÜRETİMİNDE UYGULANAN FARKLİ SICAKLIK DÜZEYLERİ VE PARTİKÜL TUTUCULARININ PELET KALİTESİ ÜZERİNE ETKİSİ ATAÇ, Cenk Yüksek Lisans Tezi, Zootekni Anabilim Dalı Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Tuluğ ÇAPÇI 2005, 123 sayfa Bu çalışmada, hindi pelet yemi üretiminde uygulanan farklı sıcaklık düzeyleri ve partikül tutucuların pelet kalitesi üzerine etkileri incelenmiştir. Bu amaçla, 75 ve 120 °C sıcaklık düzeylerinde ve partikül tutucu olarak yağ, melas ve yapay partikül tutucunun (masterbond) değişik oranlarda karma yeme katılması sonucunda elde edilen on grup hindi pelet yemi kullanılmıştır. Toz formdaki yemin partikül büyüklüğü belirlenmiş, pelet yemlerinin dayanıklılıkları, sertlikleri incelenmiş, çap ve uzunluklarına bakılmıştır. Araştırmada pelet kalitesine etki eden bu özelliklerin değerlendirilmesinde SPSS analizi uygulanmıştır. İncelenen özellikler açısından pelet yemleri etkileyen en önemli kalite unsurlarından olan peletin dayanıklılığı ve sertliği istatistik! olarak önemli bulunmuştur (P<0.05). 75 °C'de üretilen karma yemler içinde, kontrol grubuna göre daha dayanıklı olan yem gruplarının ortalama pelet dayanıklılık değerleri sırasıyla; % 68.00 (% 1 melas ilaveli yem grubu) ve % 85.75 (% 2.5 melas + %VI 1.5 yağ ilaveli yem grubu)'dir. Yağın tek başına ya da diğer partikül tutucular ile kombinasyonu ile (% 2.5 melas + % 1.5 yağ ilave edilmiş yem grubu haricinde) elde edilen yem gruplarında, kontrol grubuna göre pelet dayanıklılık değerleri düşük çıkmıştır. Partikül tutucuların tek başına kullanımları incelendiğinde ise, melas içeren yem gruplarında genel olarak pelet dayanıklılık değerinin yüksek olduğu görülmektedir. 120 °C'de ekspanderde üretilen yem grupları incelendiğinde ise, kontrol grubuna göre daha yüksek bulunan pelet dayanıklılık değerleri sırasıyla % 69.00 (% 1 melas + % 1.5 yağ ilaveli); % 69.50 (% 0.5 yapay partikül tutucu + % 1.5 yağ ilaveli); % 70.00 (% 1 yapay partikül tutucu ilaveli); % 70.75 (% 1 yapay partikül tutucu + % 1.5 yağ ilaveli); % 74.50 (% 0.5 yapay partikül tutucu ilaveli); % 76.25 (% 1 melas ilaveli)'dir. Pelet kalite analiz sonuçlarına göre yem gruplarına ait genel ortalamalar sırasıyla dayanıklılık % 60.68 (75 °C), % 66.75 (120 °C), sertlik 1.00 kg (75 °C), 1.33 kg (120 °C), çap 5.1 1 mm (75 °C), 5.13 mm (120 °C) ve uzunluk 8.92 mm (75 °C), 9.17 mm (120 °C)'dir. Araştırma sonucuna göre, hindi geliştirme yeminde pelet yem kalitesini artırmak amacıyla karma yemin 120 °C'de üretilmesi uygun bulunmuştur. Partikül tutucu olarak ise, 120 °C'de, % 1 melas kullanımı ile pelet kalitesinde artış görülmektedir. Ancak, % 1 melas ilaveli yem grubu ile % 0.5 yapay partikül tutucu ilave edilmiş yem grubu arasında istatistik! açıdan fark yoktur. Ayrıca, melasın yoğunluğu, içerebileceği ağır metallerin belirlenmesinde ya da yem fabrikalarında dozajlanmasında oluşabilecek sorunlarvıı da dikkate alındığında, yapay partikül tutucuların daha çok tercih edilebileceği söylenebilir. Sonuç olarak, yapay partikül tutucu içeren yem gruplarına, pelet kalite kriterleri ve karma yem maliyetleri açısından bakıldığında, 120 °C'de üretilen hindi geliştirme yemine, % 0.5 oranında yapay partikül tutucu ilave edilmesi önerilebilir. Anahtar Kelimeler; Hindi Pelet Yemi, Pelet Yem Kalite Kriterleri, Peletleme Sıcaklığı, Partikül Tutucular, Pelet Dayanıklılığı, Pelet Sertliği, Pelet Boyutu, Partikül Büyüklüğü.

141