In this study, 51 olive cultivars, composed of 46 domestic and 5 foreign ones, selected from collection orchard of Bornova Olive Research Institute, and 4 clonal rootstocks of wild origin have been tested for their reactions to Verticittium dahliae Kleb by using highly virulent pathotype (Tl) of the disease. Pathogen was inoculated into self-rooted plants from their stems.Most of the cultivars and rootstocks used in the tests have been found to be highly susceptible to the pathogen. Whereas, 4 domestic cultivars (Dilmit, Erdek Yağlık, Siyah Salamuralık, Yün Çelebi), 1 clonal wild rootstock(D36) and 2 foreign cultivars (Arbequine, Frantoio) were resistant to the pathogen with their disease rates not exceeding the limit of 30 %. Six domestic cultivars including Gemlik (Belluti, Butko, Samanlı, Saurani, Sinop No:2), 1 clonal wild rootstock (D9) and 3 foreign cultivars (Ascolana, Chemlali, Leccino) were within the group having medium degree of susceptibility. Seven clones of Gemlik and 5 clones of Ayvalık, the cultivars having susceptibilities of medium and high degree, respectively, displayed similar rections to their own parents.vm There were not any important change on the expression of the disease by second inoculation of some clonal rootstocks (D9,D36) and Gemlik cultivar that displayed different behaviours to the pathogen, besides inoculation of the rootstocks and cultivars inoculated from their roots (D9, D36, D14, D43, Gemlik) Development of the disease has been monitored by grafting some very susceptible cultivars having economical importance on the resistant and medium susceptible rootstocks (D9, D36, Gemlik). Some of these applications suppressed the disease to important extent. Among the 4 activators tested, Messenger and ISR-2000 lessened severity of the disease to some extent in 2 cultivars (Gemlik, Manzanilla) having different level of susceptibility. Key words: Olive, Susceptibility, Resistance, Verticillum dahliae, Cultivars, Rootstocks

Bu çalışmada, Verticillium dahliae'rûn oldukça virulent bir patotipi (Tl) kullanılarak, Bornova Zeytincilik Araştırma Enstitüsü koleksiyon bahçesinden seçilmiş 46 yerel, 5 yabancı çeşitten oluşan toplam 51 zeytin çeşidi ve 4 klonal delice anacının etmene karşı reaksiyonları araştırılmıştır. Patojen, çelikten köklendirilerek yetiştirilen bitkilere gövdeden inokule edilmiştir. Testlerde kullanılan çeşit ve anaçların çoğunluğu, etmene karşı yüksek derecede duyarlı bulunmuşlardır. Buna karşın, 4 yerel çeşit (Dilmit, Erdek Yağlık, Siyah Salamuralık, ve Yün Çelebi) 2 yabancı çeşit (Arbequine ve Frantoi) %30 limitini geçmeyen hastalık şiddetleriyle, etmene karşı dayanıklı bulunmuşlardır. Gemlik çeşidinin de içinde bulunduğu 6 yerel çeşit (Belluti, Butko, Samanlı, Saurani ve Sinop No:2), 1 klonal delice anacı (D9) ve 3 yabancı çeşit (Ascolana, Chemlali, Leccinö) orta derecede duyarlı reaksiyon veren grup içinde yer almışlardır. Orta derecede duyarlı Gemlik çeşidinin 7, çok duyarlı Ayvalık çeşidinin 5 klonu da ebeveynlerine benzer bir reaksiyon göstermişlerdir.VI Etmene karşı farklı davranış sergileyen bazı, klonal anaçlar (D9, D36) ve Gemlik çeşidinin ikinci kez inokulasyonunda ve ayrıca kökten inokulasyon uygulanan anaç ve çeşitlerde (D9, D36, D14, ve Gemlik), hastalık tablosunda önemli bir değişiklik olmamıştır. D9, D36 ve Gemlik gibi dayanıklı ve orta derecede duyarlı çeşitler üzerine, bazı ekonomik önemde çok duyarlı çeşitler aşılanarak hastalık gelişimi izlenmiştir. Bu uygulamaların bazıları hastalığı önemli ölçüde baskılamıştır. Farklı duyarlılık düzeyi gösteren iki çeşitte (Gemlik, Manzanilla), denenen 4 bitki aktivatöründen Messenger ve ISR-2000 hastalığı, az da olsa aşağıya çekmişlerdir. Anahtar sözcükler: Zeytin, Duyarlılık, Dayanıklılık, Vertîcillium dahliae, Çeşit, Anaç

133