ÖZET SAKIZ ENGİNAR ÇEŞİDİNDE (Cynara scolymus L.c.v. 'Sakız») ÇİÇEKLENME -TOZLAN3VLA-DÖLLENME İLE TOHUM OLUŞUMU ARASI İLİŞKİLER ŞENBAHAR, Sibel Yüksek Lisans Tezi, Bahçe Bitkileri Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Benian ESER Mart 2003, 69 Sayfa Bu çalışmada, sakız enginar çeşidinde çiçeklerime, tozlanma, döllenme davranışları ve tohum tutumu özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Tarla ve labaratuvar koşullarında yürütülen bu çalışmada, izolasyon- kontrol uygulamaları ile farklı baş pozisyonları (1. kademe başlar ve 2.-3. kademe başlar) arasındaki tohum tutumu özellikleri incelenmiş ve günün farklı saatlerinde (sabah saat 6:00, 7:00, 8:00 ve akşam üzeri 14:00-15:00 civan) polen alınarak en iyi polen alım zamanı saptanarak in vitro koşullarda tohum tutumuyla ilişkili olarak polen canlılık (boyama ve çimlendirme ) testleri yapılmıştır. Deneme boyunca başlardaki çiçeklerime zamanı, ilk ve son çiçeğin çiçek tablasında belirme zamanı ve çiçek tabla genişliği (cm) gibi kriterlerin tohum tutumuyla olan ilişkisi incelenmiştir.l.cil (ana baş) ve 2.-3.CÜİ (yan baş) başlar arasında izolasyon- kontrol uygulamaları ve tohumu tutumu bakımından önemli bir fark saptanmamasına rağmen, en yüksek tohum tutum oram yan baş kontrol uygulaması ile elde edilmiştir. In vitro koşullarda yapılan polen canlılık testlerinden boyama testlerinde (IKI ve TTC testi) polenin canlı olarak bulunmasına karşın, polen çimlendirme testlerinde bir basan elde edilememiştir. Enginarda görülen protandriden dolayı ve deneme sırasında bitkinin vegetatif aksamını olumsuz yönde etkileyen don zararı, çiçeklerime aşamasında başlarda görülen kararmalar ve Alternaria sp. olarak saptanan hastalık, elde edilen tohum tutum oranlarının düşük olmasına sebep olmuştur. Anahtar kelimeler: Enginar, çiçeklerime, tozlanma, döllenme, in vitro polen canlılık testi, tohum tutumu

vn ABSTRACT THE RELATION BETWEEN INFLORESCENCE POLLINATION-FERTILIZATION TREATMENTS AND SEED SETTING ON GLOBE ARTICHOKE ŞENBAHAR, Sibel Department Of Horticulture MSc. Supervision Prof. Dr.Benian ESER March 2003, 69 pages The aim of this study was to test the characteristics of inflorescence, pollination and seed setting on `Sakız` globe artichoke variety. This study was carried on the field and laboratory conditions. The property on seed setting between bagged. Control treatments and different head positions (first head second-third heads) were investigated. In order to determine the best time of pollen oblation, pollens were obtained at different periods of the day (at 6:00, 7:00, 8:00 a.m. and 14:00, 15:00 p.m) and pollen viability tests (staining and germination) which were related with the seed setting were done. During research, the criterias such as first and end flower appearance at the receptecal and diameter of receptecal (cm) which were related to seed setting was investigated. Althought there was no significant different between first and second-third heads connected with different head positions andVIII application of bagged-control in the heads which was examined seed set, the highest result was established in second heads application of control. It was determined viability pollen grain on pollen staining test, but it was no determined to success in vitro pollen germination tests. During this research, the frost damage and blighted areas that were seen on heads during inflorescence, which were affected the vegetative growth, were caused low seed setting. Key words: Artichoke, inflorescence, pollination, fertilization, in vitro pollen viability test, seed set

69