Celem pracy jest opis sposobów postępowania żywych z martwymi ciałami i ludzkimi szczątkami w kulturze zachodniej, ze szczególnym uwzględnieniem praktyk podejmowanych po ustaniu działań ludobójczych. Dysertacja składa się z trzech rozdziałów: dwóch teoretycznych i jednego opartego na badaniach własnych. W pierwszym rozdziale zostały omówione praktyki związane z martwym ciałem podejmowane od okresu średniowiecza do czasów współczesnych. W drugim rozdziale analizie poddano sposoby postępowania ze szczątkami w sytuacji masowej śmierci. Scharakteryzowano w nim praktyki podejmowane w okresie przednowoczesnym. W najważniejszej części rozdziału skupiono się natomiast na zjawisku zarządzania martwymi ciałami po nowoczesnym ludobójstwie (np. poszukiwanie i identyfikacja ciał, badania sądowo-lekarskie martwych ciał, upamiętnienie zmarłych). Ostatni rozdział opisuje sposoby postępowania ze szczątkami ludzkimi na terenach byłych obozów: Auschwitz-Birkenau i Kulmhof od momentu wyzwolenia w 1945 roku do 2010 roku. Zawarte w nim wnioski oparto na badaniach składających się z: 1) analizy dokumentarnej skupionej na publikowanych i niepublikowanych dokumentach, wspomnieniach, relacjach, artykułach prasowych, 2) wywiadów pogłębionych z pracownikami muzeów, 3) obserwacji prowadzonych na terenie byłych obozów. Wyniki badań pokazują, że cały analizowany okres można podzielić na trzy części: pierwsze miesiące lub lata po wyzwoleniu, okres PRL-u, lata osiemdziesiąte i okres po 1989 roku. We wszystkich częściach zostały pokazane przede wszystkim relacje pomiędzy praktykami symbolicznymi i technicznymi.

The main aim of the thesis is to describe ways in which the living handle human remains and dead body in the western culture. A special attention is given to practices undertaken after genocides. The thesis consists of three chapters: two of them are theoretical and the third one is based upon research. The first chapter analyzes practices concerning the corpses from the Middle Ages to Present Times. The second chapter describes ways of handling the remains in a situation of mass death. The first part of this chapter characterizes practices in occidental society in Pre-Modern era. The main part of this chapter focuses on management of dead bodies after modern genocide (e.g. searching and identification of corpses, medicolegal examination, commemoration of the dead). The last chapter analyzes the ways in which people have been handling human remains at former concentration and death camps: Auschwitz-Birkenau and Kulmhof from the final evacuation in 1945 to 2010. The analysis is based on research including: 1) documentary analysis (published and unpublished documents, memories and accounts, press articles), 2) in-depth interviews with museum staff members, 3) observations conducted in former camps. The findings of the research project suggest that the entire period can be divided into three parts: 1) first months or years after the liberation of the camps, 2) the period of the Polish People’s Republic, 3) the eighties and the period after 1989. In each of these periods relationships between two types of practices: symbolic and technical are presented.

Wydział Nauk Społecznych