Celem rozprawy doktorskiej jest przedstawienie tubylczych liderów (tzotzili), tudzież ich grup – elit – biorących udział w kształtowaniu społeczności lokalnej (Chenalhó). Praca ma charakter analizy antropologicznej wykorzystującej dane etnograficzne zebrane podczas intensywnych badaniach terenowych przeprowadzonych w latach 2012-2015 oraz późniejszych studiów źródeł i wywiadów z lat 2015-2022. Podejście teoretyczne prezentowane w pracy doktorskiej opiera siȩ na ujęciu dramaturgicznym obecnym w myśli K. Burke’a, E. Goffmana i V. W. Turnera, wzbogaconym także o idee zawarte w późnej filozofii L. Wittgensteina. Wybór ten ma wpływ nie tylko na rozważania teoretyczne, lecz również na sposób analizowania materiału empirycznego i kompozycję samej pracy. Główna teza podkreśla istotną rolę liderów w procesie transformacji społeczności lokalnej. Mimo długotrwałej ingerencji państwa meksykańskiego w życie społeczne wspólnot indiańskich z których wywodzą siȩ liderzy (indygenizm), współczesne czasy przynoszą nowe formy organizacji społecznej. Życie społeczne wspólnot lokalnych kształtuje siȩ dziś inaczej pod wpływem kościołów protestanckich, nowych partii politycznych, organizacji pozarządowych, czy alternatywnych ruchów społecznych jak neozapatyzm czy autonomizm. Wszystko to przekłada się, pośrednio i bezpośrednio, na kompozycję oraz zmiany w ramach organizacji władzy lokalnej, gdzie porządek tradycyjny współgra z nowymi elementami, z czego wyłania siȩ dotychczas nieznana, hybrydowa całość. Proces transformacji prowadzi ścieżkami dramatów społecznych przechodzących przez takie fazy jak naruszenie ładu, kryzys, włączenie procedur naprawczych, schizma lub reintegracja na wyższym poziomie. The doctoral dissertation aims to present indigenous leaders (Tzotziles) and their groups – elites - involved in the shaping of their community (Chenalhó). The work represents an anthropological analysis based on ethnographic data collected during intensive field research in 2012-2015 and subsequent primary source studies and interviews carried out in 2015-2018. The theoretical approach presented in the thesis is based on the dramaturgical concept elaborated by K. Burke, E. Goffman, and V. W. Turner, and enriched with some ideas of L. Wittgenstein's later philosophical work. This choice affects not only the theoretical explanations, but also the way the empirical material is analyzed, and the work is composed in general. The general thesis affirms the crucial role of the leaders in the transformation of the local society. Despite the long-term influence of the Mexican state in shaping the fate of local communities, processes through which these indigenous leaders have emerged (indigenism), modernity has fostered alternative forms of social organization. Social life has been evolving in different way under the impacts of the Protestant churches, new political parties, non-governmental organizations, or alternative social movements such as neo-Zapatismo, or autonomismo. All this has effected, directly and indirectly, the composition and transformations within local government organizing, where the traditional order combines with the new elements forming a hybrid entity never known before. This process of transformation runs through the varied social dramas, which pass through distinct phases such as: breach, crisis, redress, schism or integration. El objetivo de la tesis doctoral es presentar a los líderes indígenas (tzotziles) y sus grupos, o sea- las élites- involucradas en la formación de su comunidad local (Chenalhó). El trabajo está constituido por un análisis antropológico basado en los datos etnográficos recopilados durante una intensa investigación de campo en 2012-2015 además de estudios de fuentes y entrevistas posteriores llevados a cabo en el periodo 2015-2022. El enfoque teórico presentado en esta tesis se basa en la concepción dramatúrgica presente en el pensamiento de K. Burke, E. Goffman y V. W. Turner además de estar inspirado en algunas ideas procedentes de la filosofía tardía de L. Wittgenstein. Esta elección repercute no solo en las elucidaciones teóricas sino también en la forma de analizar el material empírico y manera de componer la obra. En la tesis principal se afirma el preponderante papel de los líderes en el proceso de transformación de la sociedad local. A pesar de la intervención constante del Estado mexicano en la vida social de las comunidades indígenas de las cuales provienen los líderes (indigenismo), los tiempos modernos generan formas alternativas de la organización. La vida social en las comunidades locales se desenvuelve de manera diferente bajo la influencia de iglesias protestantes, nuevos partidos políticos, organizaciones no gubernamentales o nuevos movimientos alternativos como el neozapatismo, o el autonomismo. Todo esto se traduce, directa e indirectamente, en la composición y transformación dentro de la organización del gobierno local en el que el orden tradicional se combina con los nuevos elementos formando una entidad híbrida, antaño desconocida. El proceso de transformación conduce por los caminos de los dramas sociales, pasando por tales etapas como brecha, crisis, acción reparadora, cisma o reintegración.

Rozprawa przygotowana w znacznej części w ramach projektu badawczego NCN Preludium DEC-2011/03/N/HS3/01288 pt. Tubylcze społeczności i ich współczesne przeobrażenia. Wspólnota – przywódcy – władza lokalna na przykładzie grupy Tzotzil w regionie Los Altos de Chiapas, Meksyk.

Wydział Antropologii i Kulturoznawstwa