Celem artykułu jest eksplikacja specyfiki i typów kontroli operacyjnej sprawowanej przez tajną policję polityczną (manipulacja, dezintegracja, donosicielstwo) w odpowiednio poszerzonej aparaturze pojęciowej nie-Marksowskiego materializmu historycznego i określenie wpływu wywieranego przez tajną policję w różnych fazach rozwojowych izolowanego społeczeństwa politycznego. Założenia i cele artykułu przedstawione są w rozdziale pierwszym. W rozdziale drugim natomiast zaprezentowany został model pierwszy i aparatura pojęciowa teorii władzy w nie-Marksowskim materializmie historycznym. W rozdziale trzecim przedstawione zostały stosowne rozwinięcia tej koncepcji pozwalające uchwycić społeczną rolę władców policyjnych, tajnych agentów i wpływu wywieranego za ich pośrednictwem na życie społeczne. W rozdziale czwartym ukazane zostały pewne wycinkowe zastosowania empiryczne (dotyczące historii PRL) dokonanych rozwinięć wspomnianej teorii. Artykuł kończy się podsumowaniem (rozdział piąty).