Cesmeler su mimarisinin en yaygin ornekleri olmalarinin otesinde, her donemde Turk sehirlerinin en onemli ogeleri arasindadirlar. Osmanli medeniyeti, mimarlik tarihinde su yapilarina onem veren toplumlarin basinda gelir. Temizlik ve icme suyu ihtiyacini karsilamak amaciyla yapilan cesmeler, bir Osmanli sehri olan Erzurum’un mimari dokusunda derin izler birakmistir. Erzurum’da otuz yedi tane kitabeli cesme bulunmaktadir. Kitabeli cesmelerin tumu Osmanli donemine ait olup, genellikle XVIIXIX. yuzyil yapilaridir. Erzurum Cesme kitabelerinde genellikle “Sahib-ul hayrat vel-hasenat” hayir sahibi ibaresi ile baslanilmistir. Cesmeyi yaptiranlarin isimleri yazilarak dua ile anilmislardir. Kitabeler Osmanlica ve Arapca yazilmis, bazi kitabelerde Farsca ibareler de kullanilmistir. Bazi cesme kitabelerinde tarih “Ebced hesabi” ile yazilmistir. Kitabeler genellikle mermer uzerine “Sulus” ve “Talik” hatla yazilmislardir. Cesmeler de birer vakif eseri olarak yapilmislardir. Erzurum’un ve hatta Anadolu’nun en onemli cesmelerinden biri Haci Mehmed Aga cesmesidir. Uzerinde Vakfiye ozeti bulunan tek cesme ornegidir. Cesmeler, kendileri kucuk ancak hizmetleri son derece buyuk yapilardir.