W artykule podjeto probe opisania przelomowego momentu w dziejach podrecznego szkicownika malarskiego (XVIII/XIX w.), przejścia funkcji rekwizytu zawodowego do artefaktu pamieci indywidualnej, ktoremu towarzyszyly zwrot ku prywatności, demokratyzacja w uzytkowaniu szkicownikow (spoleczna, genderowa i tematyczna), popularyzacja (powszechnośc uzytkowania, takze przez bohaterow tekstow literackich), wyraźne poszerzenie funkcji szkicownika ( w tym związanych z funkcjami pamieci i upodobnieniem do dziennika osobistego) czy pojawienie sie jego nowych „autobiograficznych” odmian. Zwrot ten przedstawiono na tle przemian spolecznych i kulturowych (w tym uczestnictwa w nich kobiet; dzialalności warszawskich wystaw sztuk pieknych ) i w oparciu o nieznane najcześciej źrodla m.in. szkicowniki-dzienniki (Piotr Michalowski, Celina z Treterow Dominikowska), szkicowniki wiezienne (Alfred Romer), sybirskie; szkicowniki –komiksy (Michal Piotr Radziwill; Wandalin Strzalecki).