Καθώς η σύγχρονη παγκόσμια οικονομία ανασχηματίζεται γύρω από την καινοτομία, τη γνώση και την επιχειρηματικότητα, η ανάγκη για αποτελεσματικά μοντέλα επιχειρηματικής εκπαίδευσης που εστιάζουν στην ανάπτυξη επιχειρηματικών δεξιοτήτων καθίσταται πλέον επιτακτική (Welch, 2011; Etzkowitz, 2003). Τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΑΕΙ) καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο τους από παθητικοί πάροχοι της γνώσης σε ενεργούς διαμορφωτές επιχειρηματικής νοοτροπίας, υλοποιώντας την «Τρίτη Αποστολή» (“Third Mission”) τους μέσα από την ενίσχυση της καινοτομίας και την υποστήριξη της επιχειρηματικής δράσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρούσα διατριβή στοχεύει στην εμβάθυνση της κατανόησης και της εφαρμογής της επιχειρηματικής εκπαίδευσης μέσα από την ανάπτυξη, εμπειρική αξιολόγηση και θεωρητική θεμελίωση ενός εκπαιδευτικού μοντέλου, το IDEA (Innovation-Driven Entrepreneurial Action). Η ερευνητική προσέγγιση που υιοθετήθηκε ακολουθεί ένα πολυφασικό, αποτελούμενο από μικτή μεθοδολογία σχέδιο, το οποίο δομείται γύρω από δύο διασυνδεδεμένα ερευνητικά σκέλη: (α) την εννοιολόγηση, επικύρωση και μέτρηση εννέα επιχειρηματικών δεξιοτήτων-κλειδιά (Research Strand 1) και (β) την ανάπτυξη, εφαρμογή και εμπειρική επιβεβαίωση του εκπαιδευτικού μοντέλου IDEA (Research Strand 2). Η παρούσα διδακτορική διατριβή στοχεύει στην ενίσχυση της θεωρητικής κατανόησης και της πρακτικής εφαρμογής της επιχειρηματικής εκπαίδευσης, μέσα από μια πολυφασική μελέτη που διαρθρώνεται σε δύο αλληλένδετα ερευνητικά σκέλη. Το πρώτο σκέλος επικεντρώνεται στην εννοιολόγηση, μέτρηση και επικύρωση των επιχειρηματικών δεξιοτήτων που πρέπει να καλλιεργούνται και να αναπτύσσονται σε φοιτητές και μελλοντικούς επιχειρηματίες. Το δεύτερο ερευνητικό σκέλος επικεντρώνεται στην ανάπτυξη και εμπειρική επικύρωση του εκπαιδευτικού μοντέλου IDEA ως εργαλείου για την πρακτική εφαρμογή των εν λόγω επιχειρηματικών δεξιοτήτων σε προγράμματα επιχειρηματικής εκπαίδευσης. Κεντρικός στόχος της παρούσας διατριβής είναι η αντίληψη του πως μπορούν να αναπτυχθούν, να καλλιεργηθούν αλλά και να μετρηθούν επιχειρηματικές δεξιότητες-κλειδιά μέσω δημιουργία ενός θεμελιωμένου και εμπειρικά τεκμηριωμένου πλαισίου επιχειρηματικής εκπαίδευσης. Η διατριβή επιδιώκει να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης, προσφέροντας ένα εργαλείο που να μπορεί να εφαρμοστεί σε ποικίλα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα και να συμβάλει στον μετασχηματισμό των ΑΕΙ σε Επιχειρηματικά Πανεπιστήμια (Sam & Van Der Sijde, 2014). Με βάση τα παραπάνω, διατυπώθηκαν τα εξής βασικά ερευνητικά ερωτήματα: •Ποιες είναι οι επιχειρηματικές δεξιότητες που είναι κρίσιμες και πρέπει να αναπτύσσονται στο πλαίσιο προγραμμάτων επιχειρηματικής εκπαίδευσης και πως μπορούν αυτές να μετρηθούν; •Πώς μπορούν να αναπτυχθούν και να καλλιεργηθούν αυτές οι κρίσιμες επιχειρηματικές δεξιότητες σε άτομα, όπως φοιτητές και άτομα που ενδιαφέρονται για την επιχειρηματική δράση, που συμμετέχουν σε προγράμματα επιχειρηματικής εκπαίδευσης; Η έρευνα που παρουσιάζεται ξεκίνησε δημιουργώντας τη βάση για τη θεωρητική και μεθοδολογική αποτύπωση των βασικών επιχειρηματικών δεξιοτήτων, της επιχειρηματικής εκπαίδευσης αλλά και του Επιχειρηματικού Πανεπιστημίου. Ξεκινώντας την αναζήτηση των επιχειρηματικών δεξιοτήτων-κλειδιά αλλά και των μεθόδων μέτρησής τους, μέσω ποσοτικής και ποιοτικής έρευνας, αξιολογήθηκε η σημασία και ο βαθμός καλλιέργειας συγκεκριμένων δεξιοτήτων, όπως η δημιουργικότητα, η ηθική και βιώσιμη σκέψη, η αυτοεπίγνωση, η αυτό-αποτελεσματικότητα, η κινητοποίηση άλλων, η προ δραστικότητα, η ανοχή στην ασάφεια, η τάση ανάληψης ρίσκου και ο αυτοέλεγχος. Η αρχική ποσοτική ανάλυση, περιλάμβανε μελέτη σε άτομα που συμμετείχαν σε δράσεις επιχειρηματικής εκπαίδευσης, αναδεικνύοντας σημαντικές αποκλίσεις ως προς την αντιλαμβανόμενη βαρύτητα των εντοπισμένων επιχειρηματικών δεξιοτήτων. Τα ευρήματα αυτά, ενισχυμένα από την εφαρμογή του πλαισίου EntreComp της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οδήγησαν στη διαμόρφωση ενός σταθμισμένου εργαλείου αυτό-αξιολόγησης επιχειρηματικών δεξιοτήτων και στην επιβεβαίωση της ανάγκης για μια δομημένη παρέμβαση στην επιχειρηματική εκπαίδευση. Σε συνέχεια, η έρευνα επικεντρώθηκε στην ανάπτυξη και εφαρμογή του εκπαιδευτικού μοντέλου IDEA, το οποίο διαμορφώθηκε ως ένα πρακτικό και προσαρμόσιμο διδακτικό εργαλείο, ενσωματώνοντας θεωρητικές βάσεις βιώσιμης μάθησης αλλά και υπαρχόντων μοντέλων επιχειρηματικής εκπαίδευσης (Jamieson, 1984; Colombelli et al., 2022; Linton & Klinton, 2019; Sarooghi et al., 2019; Sarasvathy, 2001). Το μοντέλο στηρίζεται σε πέντε διακριτές παιδαγωγικές αρχές: Καινοτομία με βάση τις πραγματικές συνθήκες ζωής, Μάθηση μέσω δράσης, Καθοδήγηση, Διεπιστημονικότητα και Συγκρότηση Ομάδων, και Επικύρωση και Αναστοχασμός, οι οποίες αντλούν έμπνευση από αντίστοιχες αρχές όπως αυτές έχουν παρουσιαστεί στη βιβλιογραφία που αφορά στην επιχειρηματική εκπαίδευση και συγκεκριμένα μέσω της επιρροής του Löbler (2006). Η εμπειρική αξιολόγηση του μοντέλου πραγματοποιήθηκε μέσω τεσσάρων διαφορετικών προγραμμάτων επιχειρηματικής εκπαίδευσης που σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του Athens Center for Entrepreneurship and Innovation (ACEin) του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και τα οποία λειτούργησαν ως μελέτες περίπτωσης. Οι ερευνητές συμμετείχαν ενεργά σε κάθε στάδιο του σχεδιασμού, υλοποίησης και αξιολόγησης των προγραμμάτων αυτών, ακολουθώντας τη μεθοδολογία του action-based research (Schön, 1983; Stringer, 2007). Η αποτίμηση του εκπαιδευτικού αντικτύπου βασίστηκε σε διαχρονική προ- και μετά- αξιολόγηση των συμμετεχόντων, χρησιμοποιώντας το επικυρωμένο εργαλείο μέτρησης επιχειρηματικών δεξιοτήτων που προέκυψε από τη πρώτη ερευνητική διαδρομή. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την ικανότητα του μοντέλου να ενισχύει ουσιαστικά τις επιχειρηματικές δεξιότητες που εντοπίστηκαν και αναγνωρίστηκαν ως οι πιο σημαντικές, καθώς και την επιχειρηματική πρόθεση των συμμετεχόντων.Πέραν των αποτελεσμάτων, η έρευνα αυτή καταλήγει και σε μία σειρά συμπερασμάτων και προτάσεων όσον αφορά τη (i) θεωρία, (ii) τις πρακτικές εφαρμογές, και (iii) τη μεθοδολογική προσέγγιση. Πιο συγκεκριμένα, η συγκεκριμένη διατριβή συμβάλλει στη θεωρητική κατανόηση της επιχειρηματικής εκπαίδευσης με τους εξής τρόπους: •Προσφέρει ένα επικυρωμένο σύνολο εννέα επιχειρηματικών δεξιοτήτων, •Αναπτύσσει ένα εργαλείο αυτό-αξιολόγησης, επιστημονικά δομημένο και σταθμισμένο, για τη μέτρηση των εν λόγω δεξιοτήτων πριν και μετά την εμπλοκή σε προγράμματα επιχειρηματικής εκπαίδευσης, •Θεμελιώνει ένα θεωρητικό μοντέλο (IDEA) επιχειρηματικής εκπαίδευσης, •Παρουσιάζει και επικυρώνει πέντε παιδαγωγικές αρχές στην επιχειρηματική εκπαίδευση, •Ενσωματώνει και συνδέει θεωρητικά την ανάπτυξη δεξιοτήτων με το όραμα του Επιχειρηματικού Πανεπιστημίου, προσδιορίζοντας πώς η επιχειρηματική εκπαίδευση μπορεί να καταστεί δομικό στοιχείο αυτού. Σχετικά με τις πρακτικές εφαρμογές: •Παρέχει ένα, έτοιμο προς χρήση, εργαλείο αυτό-αξιολόγησης επιχειρηματικών δεξιοτήτων και επιχειρηματικής πρόθεσης, που μπορεί να αξιοποιηθεί από εκπαιδευτικά ιδρύματα, προγράμματα επιτάχυνσης και θερμοκοιτίδες επιχειρήσεων, •Προτείνει ένα εκπαιδευτικό μοντέλο εφαρμόσιμο σε διάφορα περιβάλλοντα, από πλήρη πανεπιστημιακά μαθήματα μέχρι σύντομα bootcamps και εξειδικευμένα εργαστήρια, •Υποστηρίζει τη μεταρρύθμιση των βασικών προγραμμάτων σπουδών, ενισχύοντας τη μετάβαση προς την εκπαίδευση βασισμένη σε δεξιότητες και την ανάπτυξη της επιχειρηματικής νοοτροπίας. Τέλος, η παρούσα μελέτη ενισχύει τη μεθοδολογική προσέγγιση της επιχειρηματικής εκπαίδευσης με: •Μικτή μεθοδολογική προσέγγιση (mixed methods approach), η οποία συνδυάζει ποσοτικές μεθόδους και ποιοτικές τεχνικές, •Χρήση πολύ-περιπτωσιακής μελέτης (multiple case study research) με συμμετοχική ερευνητική δράση (action-based research), μέσα από την ενεργή εμπλοκή της ερευνητικής ομάδας στη δημιουργία, υλοποίηση και αξιολόγηση τεσσάρων εκπαιδευτικών προγραμμάτων τα οποία λειτουργούν και ως μελέτες περίπτωσης (CrossDept Venture, Ennovation Competition, YES Summer School, Innovation & Entrepreneurship Course) •Ανάπτυξη μετά-συμπερασματικής σύνθεσης (meta-inference framework), μέσω της οποίας συνδέονται τα ευρήματα από τα δύο ερευνητικά σκέλη, αποτυπώνοντας τη λογική συνέχεια και τη συνέργεια μεταξύ θεωρίας και πράξης. Συνοψίζοντας, η διατριβή αυτή δεν περιορίζεται στη θεωρητική συζήτηση γύρω από την επιχειρηματική εκπαίδευση, αλλά αναγνωρίζει και παρουσιάζει τις επιχειρηματικές δεξιότητες-κλειδιά στην επιχειρηματική εκπαίδευση καθώς και ένα εμπεριστατωμένο και ελεγμένο εργαλείο μέτρησής τους, και παρέχει ένα πλήρως υλοποιήσιμο, επικυρωμένο και επαναχρησιμοποιήσιμο μοντέλο εκπαίδευσης.