ÖZET KIŞLIK NOHUTTA VERİM VE BAZI TARIMSAL ÖZELLİKLERDE GENOTİP X ÇEVRE İNTERAKSİYONLARI, KALITIM DEĞERLERİ VE GENOTİP ADAPTASYONLARININ BELİRLENMESİ ATIŞ, Özhan Yüksek Lisans Tezi, Tarla Bitkileri Bölümü Tez Yöneticisi: Doç. Dr. Metin ALTINBAŞ Aralık 2002, 55 sayfa Bornova koşullarında dört yetiştirme yılı (1998, 1999, 2000 ve 2001) süreyle denenen yeni geliştirilmiş 13 kabuli nohut hattı ve bir çeşidin verim ve bazı tarımsal özellikleri bakımından genotip x yıl interaksiyonları, genotipik değişkenlik ile kalıtım değerleri tahminlenmiş ve regresyon analiziyle genotiplerin kışlık ekim koşullarına adaptasyon yetenekleri incelenmiştir. Her bir özellik için yıllar üzerinden yapılan birleştirilmiş varyans analizleri genotip ortalamaları arasında önemli farklılıkların olduğunu göstermiştir. Yıllar arasındaki farklılıkların birincil dal sayısı, genotip x yıl interaksiyonu etkilerinin de bitki boyu dışındaki özellikler için önemli olduğu gözlenmiştir. Genotipik değişkenlik, kalıtım derecesi ve genetik ilerleme tahminlerine göre bitkide ikincil dal ve bakla sayılan kışlık nohut ıslahında kullanılabilecek özellikler olarak belirmiştir. Değerlendirilen hatlar arasından iki tanesininVI kışlık yetiştirme koşullarına daha iyi uyum sağladığı sonucuna varılmıştır. Anahtar sözcükler: Nohut, Cicer arietinum, genotipik değişkenlik, kalıtım derecesi, stabilite, adaptasyon.

VII ABSTRACT GENOTYPE X ENVIRONMENT INTERACTIONS, HERITABILITY AND ADAPTABILITY FOR YIELD AND SOME AGRONOMIC TRAITS IN WINTER-SOWING CHICKPEA ATIŞ, Özhan MSc in Department of Field Crops Supervisor: Doç. Dr. Metin Altınbaş January 2002, 55 pages Genotype x year interactions, genotypic variances and heritabilities were estimated and adaptability of individuval genotypes to winter sowing using regression analysis were studied for yield and some agronomic traits of newly-developed 13 kabuli chickpea lines and one cultivar were tested at Bornova, Izmir, during the four growing seasons (1998, 1999, 2000 and 2001). The combined analyses of variance across years indicated that there were significant differences among genotypic means. It was observed that the differences among years and genotype x year interaction effects were significant for all the traits except the primary branches/plant and plant height, respectively. It might be suggested that the secondary branches/plant and pods/plant were most appropriate traits to use in winter chickpea breeding programme considering the genotypic variances, heritabilities andVII expected genetic gains. It was concluded that two out of all chickpea lines evaluated had better adaptability for winter sowing. Key words: Chickpea, Cicer arietinum, genotypic variability, heritability, stability, adaptation.

55